Aksilqahramon

Aksilqahramon (ruschadan kalka: “antigeroy”) – adabiy personajlar (xarakterlar)ni tasniflashda shartli ravishda qoʻllanuvchi termin. Terminning yuzaga kelishi qahramon sof estetik kategoriya boʻlmay, maʼlum darajada etik kategoriya ham ekanligi bilan bogʻliqdir. Odatda, qahramondan oʻzining xatti-harakati, aql-zakovati, xarakter xususiyatlari bilan oʻquvchini hayratga solish kutiladi (qahramon termini etimologiyasi “yarim xudo”, “ilohiy odam” maʼnolarini beruvchi yunoncha heros soʻzi bilan bogʻliq). Anʼanaga koʻra, adabiyotda qahramon hayratu hurmat obyekti, maʼlum darajada, ibrat namunasi boʻlib kelgan. Biroq adabiyot taraqqiyotining keyingi davrlarida, XIX asrdan boshlab shunday asarlar koʻpaydiki, ularning markazidagi qahramon bunday sifatlardan mahrum, uni qahramon deb atashning oʻzi noqulay. Shunga koʻra, asarda markaziy oʻrin tutib, muallif konsepsiyasini ifodalashda muhim ahamiyat kasb etgan, lekin oʻzi qahramonlik sifatlariga ega boʻlmagan qahramon A. deb atala boshlagan. Termin ilk bor rus yozuvchisi F.Dostoyevskiy tomonidan ishlatilgan va bu bejiz emas: uning Rodion Raskolnikov, Ivan Karamazov kabi qahramonlari tom maʼnodagi A.lar edi. XX asr modernistik adabiyotida, jumladan, A.Kamyu, F.Kafka asarlarida bunday A.lar keng oʻrin tutadi.

Аксилқаҳрамон (русчадан калька: “антигерой”) – адабий персонажлар (характерлар)ни таснифлашда шартли равишда қўлланувчи термин. Терминнинг юзага келиши қаҳрамон соф эстетик категория бўлмай, маълум даражада этик категория ҳам эканлиги билан боғлиқдир. Одатда, қаҳрамондан ўзининг хатти-ҳаракати, ақл-заковати, характер хусусиятлари билан ўқувчини ҳайратга солиш кутилади (қаҳрамон термини этимологияси “ярим худо”, “илоҳий одам” маъноларини берувчи юнонча heros сўзи билан боғлиқ). Анъанага кўра, адабиётда қаҳрамон ҳайрату ҳурмат объекти, маълум даражада, ибрат намунаси бўлиб келган. Бироқ адабиёт тараққиётининг кейинги даврларида, XIX асрдан бошлаб шундай асарлар кўпайдики, уларнинг марказидаги қаҳрамон бундай сифатлардан маҳрум, уни қаҳрамон деб аташнинг ўзи ноқулай. Шунга кўра, асарда марказий ўрин тутиб, муаллиф концепциясини ифодалашда муҳим аҳамият касб этган, лекин ўзи қаҳрамонлик сифатларига эга бўлмаган қаҳрамон А. деб атала бошлаган. Термин илк бор рус ёзувчиси Ф.Достоевский томонидан ишлатилган ва бу бежиз эмас: унинг Родион Раскольников, Иван Карамазов каби қаҳрамонлари том маънодаги А.лар эди. XX аср модернистик адабиётида, жумладан, А.Камю, Ф.Кафка асарларида бундай А.лар кенг ўрин тутади.