Anafora

Anafora (yun. anaphora – oldinga, yuqoriga chiqarish) – soʻz yoki soʻzlar guruhining misra yoki band boshida takrorlanishi, soʻz takrorining xususiy koʻrinishi. A. maʼlum fikr, his-tuygʻu, holat va h.ni taʼkidlab koʻrsatishga xizmat qiladi, tabiiy ravishda, sheʼrning xushohangligini ham oshiradi. Mas., U.Hamdamdan olingan quyidagi parchada:

Bir holat...

Holatki, ismimni eslay olmayman,

Holatki, qasdida har nega shayman,

Holatki, koʻzimga koʻrinmas dunyo,

Holatki, hayotim eng shirin roʻyo,–

tavsif etilayotgan holat mazmunan kuchaytirib boriladi, A. esa taʼkidlash orqali maʼnoni yanada kuchaytiradi. A. eng koʻp qoʻllanuvchi stilistik usullardan biri boʻlib, sheʼriyatda uning turli koʻrinishlari mavjud. Mas., A.Qutbiddinning qator sheʼrlarida (“Sensizman”, “Aka”, “Istardim”) barcha bandlar bitta soʻz bilan boshlanadi. Yoki I.Otamurodning “Kun boʻyi sukutga choʻmdi telefon” sheʼrining barcha toq misralari “kun boʻyi” birikmasi bilan, boshqa bir sheʼrining barcha toq misralari “ichkari”, juft misralari “tashqari” soʻzi bilan, “Kanglum, kim ham sening hadding sigʻdirar” sheʼrida esa toʻrtlik bandlarning birinchi ikki misrasi “kanglum”, keyingi ikki misrasi esa “birgina” soʻzi bilan boshlangan. Mazkur sheʼrlar A. koʻp hollarda nafaqat stilistik vosita, balki sheʼrning kompozitsion asosini belgilovchi usul sifatida ham namoyon boʻlishini koʻrsatadi. A.ning kompozitsion-stilistik imkonlaridan I.Otamurodning “Yobondagi yolgʻiz daraxt” dostonida, ayniqsa, samarali foydalanilgan.

Анафора (юн. anaphora – олдинга, юқорига чиқариш) – сўз ёки сўзлар гуруҳининг мисра ёки банд бошида такрорланиши, сўз такрорининг хусусий кўриниши. А. маълум фикр, ҳис-туйғу, ҳолат ва ҳ.ни таъкидлаб кўрсатишга хизмат қилади, табиий равишда, шеърнинг хушоҳанглигини ҳам оширади. Мас., У.Ҳамдамдан олинган қуйидаги парчада:

Бир ҳолат...

Ҳолатки, исмимни эслай олмайман,

Ҳолатки, қасдида ҳар нега шайман,

Ҳолатки, кўзимга кўринмас дунё,

Ҳолатки, ҳаётим энг ширин рўё,–

тавсиф этилаётган ҳолат мазмунан кучайтириб борилади, А. эса таъкидлаш орқали маънони янада кучайтиради. А. энг кўп қўлланувчи стилистик усуллардан бири бўлиб, шеъриятда унинг турли кўринишлари мавжуд. Мас., А.Қутбиддиннинг қатор шеърларида (“Сенсизман”, “Ака”, “Истардим”) барча бандлар битта сўз билан бошланади. Ёки И.Отамуроднинг “Кун бўйи сукутга чўмди телефон” шеърининг барча тоқ мисралари “кун бўйи” бирикмаси билан, бошқа бир шеърининг барча тоқ мисралари “ичкари”, жуфт мисралари “ташқари” сўзи билан, “Канглум, ким ҳам сенинг ҳаддинг сиғдирар” шеърида эса тўртлик бандларнинг биринчи икки мисраси “канглум”, кейинги икки мисраси эса “биргина” сўзи билан бошланган. Мазкур шеърлар А. кўп ҳолларда нафақат стилистик восита, балки шеърнинг композицион асосини белгиловчи усул сифатида ҳам намоён бўлишини кўрсатади. А.нинг композицион-стилистик имконларидан И.Отамуроднинг “Ёбондаги ёлғиз дарахт” достонида, айниқса, самарали фойдаланилган.