Elegiya

Elegiya (ot frigiyaliklar tilidagi “elégn” – qamishdan yasalgan nay) – hozirgi maʼnosida koʻproq falsafiy mazmundagi, qaygʻuli oʻylarni ifodalovchi sheʼr; mazmun jihatidan tasniflanuvchi lirik janr. Adabiyot taraqqiyoti davomida E. termini maʼno oʻzgarishlariga uchragan. Jumladan, antik yunon adabiyotida mazmunidan qatʼi nazar, har qanday ikkilik lirik sheʼr E. deb yuritilgan. Antik Rim adabiyotidagi E.larda esa, asosan, muhabbat mavzusi qalamga olingan. Hozirgi tushunchadagi E.ning mazmuniy belgisi Ovidiyning “Qaygʻuli elegiyalar”idan keyin qaror topdi va u endi “gʻamgin qoʻshiq” maʼnosiga ega boʻldi. Xuddi shu maʼnodagi E. XVIII asrning ikkinchi yarmidan boshlab Yevropa adabiyotida, E.ni saroy qasidalariga qarshi qoʻygan sentimentalistlar orasida, ayniqsa, keng ommalashdi. Shu tariqa E. janrga xos shakl qatʼiyligini yoʻqotdi va mazmun aniqligiga erishib, koʻproq falsafiy qarashlar, qaygʻuli oʻy-iztiroblarni aks ettiradigan sheʼr maʼnosida tushunila boshladi.

Элегия (от фригияликлар тилидаги “elégn” – қамишдан ясалган най) – ҳозирги маъносида кўпроқ фалсафий мазмундаги, қайғули ўйларни ифодаловчи шеър; мазмун жиҳатидан таснифланувчи лирик жанр. Адабиёт тараққиёти давомида Э. термини маъно ўзгаришларига учраган. Жумладан, антик юнон адабиётида мазмунидан қатъи назар, ҳар қандай иккилик лирик шеър Э. деб юритилган. Антик Рим адабиётидаги Э.ларда эса, асосан, муҳаббат мавзуси қаламга олинган. Ҳозирги тушунчадаги Э.нинг мазмуний белгиси Овидийнинг “Қайғули элегиялар”идан кейин қарор топди ва у энди “ғамгин қўшиқ” маъносига эга бўлди. Худди шу маънодаги Э. XVIII асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб Европа адабиётида, Э.ни сарой қасидаларига қарши қўйган сентименталистлар орасида, айниқса, кенг оммалашди. Шу тариқа Э. жанрга хос шакл қатъийлигини йўқотди ва мазмун аниқлигига эришиб, кўпроқ фалсафий қарашлар, қайғули ўй-изтиробларни акс эттирадиган шеър маъносида тушунила бошлади.