Elegiyaviylik

Elegiyaviylik (ruschadan kalka “elegicheskoye”, “elegichnost”) – badiiylik modusi. E. idilliyaviylik va dramatizm bilan birgalikda qahramonlik, satira va tragizmdan farqlanuvchi moduslar guruhini tashkil etadi. Agar qahramonlik modusidagi asar arxitektonikasini belgilovchi asosiy motiv jasorat, satirada munofiqlik, tragizmda aybdorlik (xato yoki jinoyat) boʻlsa, E. uchun eng muhim motiv – yoʻqotishdir. Biroq yoʻqotishning oʻzi E. modusini belgilay olmaydi (yoʻqotish motivi tragizm yoki dramatizmda ham boʻlishi mumkin). E. uchun muhimi yoʻqotishdan keladigan iztirob, ayni shu narsa E. modusidagi asar qahramoni uchun oʻz “men”ini namoyon qilish usuliga aylanadi. Elegiyaviy qahramonga makon yoki zamonda atrofdagilardan chetlashish – uzlatnishinlik yoki bir joyda qoʻnim topmay, jahongashta boʻlib yashash xos, shuning oʻzida qahramonning atrof-muhitga qarshi sokin isyoni botindir (mas., X.Sultonovning “Yozning yolgʻiz yodgori” qissasidagi Adash Karvon va Sattor obrazlari).

Элегиявийлик (русчадан калька “элегическое”, “элегичность”) – бадиийлик модуси. Э. идиллиявийлик ва драматизм билан биргаликда қаҳрамонлик, сатира ва трагизмдан фарқланувчи модуслар гуруҳини ташкил этади. Агар қаҳрамонлик модусидаги асар архитектоникасини белгиловчи асосий мотив жасорат, сатирада мунофиқлик, трагизмда айбдорлик (хато ёки жиноят) бўлса, Э. учун энг муҳим мотив – йўқотишдир. Бироқ йўқотишнинг ўзи Э. модусини белгилай олмайди (йўқотиш мотиви трагизм ёки драматизмда ҳам бўлиши мумкин). Э. учун муҳими йўқотишдан келадиган изтироб, айни шу нарса Э. модусидаги асар қаҳрамони учун ўз “мен”ини намоён қилиш усулига айланади. Элегиявий қаҳрамонга макон ёки замонда атрофдагилардан четлашиш – узлатнишинлик ёки бир жойда қўним топмай, жаҳонгашта бўлиб яшаш хос, шунинг ўзида қаҳрамоннинг атроф-муҳитга қарши сокин исёни ботиндир (мас., Х.Султоновнинг “Ёзнинг ёлғиз ёдгори” қиссасидаги Адаш Карвон ва Саттор образлари).