Epilog

Epilog (yun. epilogos – soʻngsoʻz) – asarda tasvirlangan asosiy voqealardan alohida ajralib turuvchi yakun, xotima. Antik davrlardan shakllangan anʼanaga koʻra, sahna voqealari yakun topgach, E. qismi berilib, ular mundarijasi (sahnada oʻynalgan tomosha mazmunini tushuntirish, qissadan hissa chiqarish, tomoshabinlarga minnatdorchilik bildirish, kamchiliklar uchun uzrxohlik qilish va sh.k.) va shakli (xor qoʻshigʻi, raqs, aktyorlarning zalga bevosita murojaati va b.) jihatidan turlicha boʻlgan. Keyincha E. epik asarlarda ham qoʻllana boshlandi. Epik asarlarda ham E. turli shakllarda (voqea, biron bir rivoyat, tabiat manzarasi va b.) berilishi mumkin. E.ning koʻp hollarda alohida bir voqea shaklida berilishi sabab boʻlsa kerak, baʼzan E. ham syujet elementi sifatida koʻrsatiladiki, bu toʻgʻri emas. Chunki bu holda ham E. asosiy syujetning bevosita davomi emas, balki asosiy voqealar yakuniga yetgach yuz bergan voqea boʻlib, u asar mazmunini, muayyan gʻoyani oydinlashtirish, konkretlashtirishga xizmat qiladi (mas., “Oʻtgan kunlar”da Otabekning qabristonda Zaynab bilan toʻqnash kelishi), bu esa qanday shaklda berilishidan qatʼi nazar, barcha E.larga xosdir. Shu maʼnoda, E.ni personajlarning keyingi taqdiri haqida maʼlumot beruvchi keyingi tarix (mas., “Oʻtgan kunlar”dagi Otabekning oʻlimi haqidagi xabar; “Yozgʻuvchidan” deb nomlangan Otabekning avlodlari taqdiri haqidagi maʼlumotlar)dan ham farqlash kerak.

Эпилог (юн. epilogos – сўнгсўз) – асарда тасвирланган асосий воқеалардан алоҳида ажралиб турувчи якун, хотима. Антик даврлардан шаклланган анъанага кўра, саҳна воқеалари якун топгач, Э. қисми берилиб, улар мундарижаси (саҳнада ўйналган томоша мазмунини тушунтириш, қиссадан ҳисса чиқариш, томошабинларга миннатдорчилик билдириш, камчиликлар учун узрхоҳлик қилиш ва ш.к.) ва шакли (хор қўшиғи, рақс, актёрларнинг залга бевосита мурожаати ва б.) жиҳатидан турлича бўлган. Кейинча Э. эпик асарларда ҳам қўллана бошланди. Эпик асарларда ҳам Э. турли шаклларда (воқеа, бирон бир ривоят, табиат манзараси ва б.) берилиши мумкин. Э.нинг кўп ҳолларда алоҳида бир воқеа шаклида берилиши сабаб бўлса керак, баъзан Э. ҳам сюжет элементи сифатида кўрсатиладики, бу тўғри эмас. Чунки бу ҳолда ҳам Э. асосий сюжетнинг бевосита давоми эмас, балки асосий воқеалар якунига етгач юз берган воқеа бўлиб, у асар мазмунини, муайян ғояни ойдинлаштириш, конкретлаштиришга хизмат қилади (мас., “Ўтган кунлар”да Отабекнинг қабристонда Зайнаб билан тўқнаш келиши), бу эса қандай шаклда берилишидан қатъи назар, барча Э.ларга хосдир. Шу маънода, Э.ни персонажларнинг кейинги тақдири ҳақида маълумот берувчи кейинги тарих (мас., “Ўтган кунлар”даги Отабекнинг ўлими ҳақидаги хабар; “Ёзғувчидан” деб номланган Отабекнинг авлодлари тақдири ҳақидаги маълумотлар)дан ҳам фарқлаш керак.