Epistolyar adabiyot

Epistolyar adabiyot (yun. epistole – maktub, noma) – birovga maktub shaklida yozilgan adabiy yoki publitsistik asarlar. Ijodkor maktublari avvaldan (badiiy niyatda) koʻpchilikning oʻqishiga moʻljallangan badiiy yoki publitsistik asar sifatida rejalashtirilgan boʻlishi ham, uning birov bilan yozishmalari keyincha oʻquvchilar tomonidan shunday deb qabul qilinishi ham mumkin. Masofadan muloqot qilishning yagona shakli boʻlgani uchun antik davrlarda maktub yozishga jiddiy qaralgan, ular ritorika qoidalariga rioya qilgan holda bitilgan. Shu bois ham Epikur, Sitseron, Seneka kabilarning maktublari E.a.ning nodir namunalariga aylangan. Oʻrta asrlarga kelib Fotiy, Avgustin, Lyuter kabi diniy arboblar maktubning didaktik imkoniyatlaridan keng foydalanib, oʻz qavmlariga turli masalalarni tushuntirganlar. E.a.ning oʻzbek mumtoz adabiyotidagi namunasi sifatida A.Navoiyning “Munshaot” asarini keltirish mumkin. Adabiyot taraqqiyotining keyingi davrlarida shaxslararo bevosita yozishmalar ham ahamiyatini yoʻqotmagani holda, adabiy asarlarni maktub shaklida yozish keng ommalashdi. Mas., “Fors xatlari”(Monteskye), “Yuliya yoki yangi Eloiza” (J.J.Russo), “Yosh Verterning iztiroblari”(Gyote), “Kambagʻal kishilar”(F.M.Dostoyevskiy) kabi qator asarlar maktub shaklida yozilgan. Yangi oʻzbek adabiyotida ham maktub shaklidan samarali foydalanilgan asarlar talaygina: “Sevgim, sevgilim” (Oʻ.Umarbekov), “Choʻl havosi”( Oʻ.Hoshimov).

Эпистоляр адабиёт (юн. epistole – мактуб, нома) – бировга мактуб шаклида ёзилган адабий ёки публицистик асарлар. Ижодкор мактублари аввалдан (бадиий ниятда) кўпчиликнинг ўқишига мўлжалланган бадиий ёки публицистик асар сифатида режалаштирилган бўлиши ҳам, унинг биров билан ёзишмалари кейинча ўқувчилар томонидан шундай деб қабул қилиниши ҳам мумкин. Масофадан мулоқот қилишнинг ягона шакли бўлгани учун антик даврларда мактуб ёзишга жиддий қаралган, улар риторика қоидаларига риоя қилган ҳолда битилган. Шу боис ҳам Эпикур, Цицерон, Сенека кабиларнинг мактублари Э.а.нинг нодир намуналарига айланган. Ўрта асрларга келиб Фотий, Августин, Лютер каби диний арбоблар мактубнинг дидактик имкониятларидан кенг фойдаланиб, ўз қавмларига турли масалаларни тушунтирганлар. Э.а.нинг ўзбек мумтоз адабиётидаги намунаси сифатида А.Навоийнинг “Муншаот” асарини келтириш мумкин. Адабиёт тараққиётининг кейинги даврларида шахслараро бевосита ёзишмалар ҳам аҳамиятини йўқотмагани ҳолда, адабий асарларни мактуб шаклида ёзиш кенг оммалашди. Мас., “Форс хатлари”(Монтескье), “Юлия ёки янги Элоиза” (Ж.Ж.Руссо), “Ёш Вертернинг изтироблари”(Гёте), “Камбағал кишилар”(Ф.М.Достоевский) каби қатор асарлар мактуб шаклида ёзилган. Янги ўзбек адабиётида ҳам мактуб шаклидан самарали фойдаланилган асарлар талайгина: “Севгим, севгилим” (Ў.Умарбеков), “Чўл ҳавоси”( Ў.Ҳошимов).