Ittifoq

Ittifoq (ar. اتفاق – oʻzaro muvofiqlashish) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, sheʼrda shoir taxallusining ham lugʻaviy maʼnosida, ham taxallus sifatida ishlatilishi. Yaʼni shoir maqtaʼda oʻz taxallusini keltirayotgan boʻlsa-da, bayt mazmuni uni lugʻaviy maʼnoda ham tushunishni taqozo etadi. I. sanʼati qoʻllangan baytlarni Gadoiy, Bobur, Feruz, Furqat, Choʻlpon, E.Vohidov kabi shoirlar ijodida koʻplab uchratish mumkin. Mas., Boburning:

Oyogʻim yetgancha Boburdek ketar erdim vale,

Sochining savdosi tushdi boshima boshtin yana, –

baytida Bobur soʻzining shoir nomi maʼnosidan koʻra lugʻaviy maʼnoda, yaʼni “sherdek qaytmas boʻlib ketardim” maʼnosida anglash oʻquvchiga koʻproq estetik zavq beradi. Quyidagi baytlarda ham I. sanʼatidan mohirona foydalanilgan:

Garchi erurman tolei Feruz ila olamgʻa shoh,

Lek ul parilar sarvari oldidadurman qul bukun (Feruz).

Muhabbat osmonida goʻzal Choʻlpon edim doʻstlar,

Quyoshning nuriga toqat qilolmay yerga botdim-ku (Choʻlpon).

Senga oʻn toʻrtda bogʻlandim, hanuz Erkin boʻlolmas dil,

Oʻzim dogʻman, aql kirmas, toʻzimsiz oʻttizimdan ham (E.Vohidov).

Damlar shikvasiga uchma, Omon boʻl,

Fazlu kamolingni el bilsa boʻldi (Omon Matjon).

Иттифоқ (ар. اتفاق – ўзаро мувофиқлашиш) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, шеърда шоир тахаллусининг ҳам луғавий маъносида, ҳам тахаллус сифатида ишлатилиши. Яъни шоир мақтаъда ўз тахаллусини келтираётган бўлса-да, байт мазмуни уни луғавий маънода ҳам тушунишни тақозо этади. И. санъати қўлланган байтларни Гадоий, Бобур, Феруз, Фурқат, Чўлпон, Э.Воҳидов каби шоирлар ижодида кўплаб учратиш мумкин. Мас., Бобурнинг:

Оёғим етганча Бобурдек кетар эрдим вале,

Сочининг савдоси тушди бошима боштин яна, –

байтида Бобур сўзининг шоир номи маъносидан кўра луғавий маънода, яъни “шердек қайтмас бўлиб кетардим” маъносида англаш ўқувчига кўпроқ эстетик завқ беради. Қуйидаги байтларда ҳам И. санъатидан моҳирона фойдаланилган:

Гарчи эрурман толеи Феруз ила оламға шоҳ,

Лек ул парилар сарвари олдидадурман қул букун (Феруз).

Муҳаббат осмонида гўзал Чўлпон эдим дўстлар,

Қуёшнинг нурига тоқат қилолмай ерга ботдим-ку (Чўлпон).

Сенга ўн тўртда боғландим, ҳануз Эркин бўлолмас дил,

Ўзим доғман, ақл кирмас, тўзимсиз ўттизимдан ҳам (Э.Воҳидов).

Дамлар шиквасига учма, Омон бўл,

Фазлу камолингни эл билса бўлди (Омон Матжон).