Monolog

Monolog (yun. monos – yakka, logos – soʻz) – yakka shaxsning ayni paytda javob berilishini talab qilmaydigan, oʻzgalar replikalari bilan boʻlinmagan nutqi. M. ogʻzaki shaklda (turli yigʻinlardagi nutq, maʼruza, hisobotlar) ham, yozma shaklda (publitsistika, memuarlar va h.) ham keng qoʻllanadi. Badiiy adabiyotda M.lardan turli maqsadlarda foydalaniladi. Ayniqsa, dramatik asarlarda M.larning badiiy-estetik vazifalar doirasi ancha keng. Jumladan, M. – dramatik personajning ruhiy holati, uning ongiyu qalbida kechayotgan jarayonlarni tasvirlashning asosiy shakli. Ayni chogʻda, shartli ravishda tasvirlanuvchi bunday ruhiy jarayonlar voqealarga gʻoyaviy-hissiy munosabatni ifodalash, ayrim muhim tafsilotlarni berish, syujet rivojini asoslash kabi qator muhim funksiyalarni ham bajaradi. M. lirikaning ustuvor nutq shakli, lirik qahramon kechinmalari, asosan, uning M.i orqali ifodalanadi. Bu narsa ijroviy lirika namunalarida, ayniqsa, yaqqol koʻzga tashlanadi, shuning uchun ham amaliyotda bunday sheʼrlar monolog deb ham yuritiladi (A.Oripov. “Hamza”; X.Davron. “Abulhay soʻzi”). Sifat jihatidan M.ning turli koʻrinishlari mavjud (q. badiiy nutq, ichki monolog).

Монолог (юн. monos – якка, logos – сўз) – якка шахснинг айни пайтда жавоб берилишини талаб қилмайдиган, ўзгалар репликалари билан бўлинмаган нутқи. М. оғзаки шаклда (турли йиғинлардаги нутқ, маъруза, ҳисоботлар) ҳам, ёзма шаклда (публицистика, мемуарлар ва ҳ.) ҳам кенг қўлланади. Бадиий адабиётда М.лардан турли мақсадларда фойдаланилади. Айниқса, драматик асарларда М.ларнинг бадиий-эстетик вазифалар доираси анча кенг. Жумладан, М. – драматик персонажнинг руҳий ҳолати, унинг онгию қалбида кечаётган жараёнларни тасвирлашнинг асосий шакли. Айни чоғда, шартли равишда тасвирланувчи бундай руҳий жараёнлар воқеаларга ғоявий-ҳиссий муносабатни ифодалаш, айрим муҳим тафсилотларни бериш, сюжет ривожини асослаш каби қатор муҳим функцияларни ҳам бажаради. М. лириканинг устувор нутқ шакли, лирик қаҳрамон кечинмалари, асосан, унинг М.и орқали ифодаланади. Бу нарса ижровий лирика намуналарида, айниқса, яққол кўзга ташланади, шунинг учун ҳам амалиётда бундай шеърлар монолог деб ҳам юритилади (А.Орипов. “Ҳамза”; Х.Даврон. “Абулҳай сўзи”). Сифат жиҳатидан М.нинг турли кўринишлари мавжуд (қ. бадиий нутқ, ички монолог).