Mutlaq qofiya

Mutlaq qofiya (ar. متلق – shartsiz, biror narsa bilan cheklanmagan, قافيه – soʻzning soʻzga mos boʻlishi) – ilmi qofiyada qofiyaning tuzilishiga koʻra farqlanuvchi bir turi, raviydan keyingi unsurlar (huruj, nafoz, noyira, majro, mazid) ham ishtirok etuvchi, yaʼni raviydayoq toʻxtab qolmaydigan qofiya. Mas., Nodiraning:

Nigori gulbadanimni tushimda koʻrsam edim,

Labi shirin shikanimni tushimda koʻrsam edim, –

baytida M.q. (badanimni – shikanimni) qoʻllangan boʻlib, unda raviy – badan va shikan soʻzlaridagi oxirgi “n” undoshidan keyin ham ohangdosh tovushlar ishtirok etgan. M.q.da raviydan keyin keluvchi undosh yoki choʻziq unli vasl, vasldan keyingi undosh yoki choʻziq unli huruj, hurujdan keyingi undosh yoki choʻziq unli mazid, maziddan keyingi undosh yoki choʻziq unli noyira deyiladi. Raviydan keyingi qisqa unli majro, undan keyin keluvchi barcha qisqa unlilar esa nafoz deb yuritiladi. Keltirilgan misoldagi “badanimni-shikanimni” juftligida raviydan keyingi tartibda “i” – majro, “m” – vasl, “n” – huruj, “i” – nafozdir. M.q. sanalishi uchun raviydan soʻng shu unsurlardan birining boʻlishi kifoyadir.

Мутлақ қофия (ар. متلق – шартсиз, бирор нарса билан чекланмаган, قافيه – сўзнинг сўзга мос бўлиши) – илми қофияда қофиянинг тузилишига кўра фарқланувчи бир тури, равийдан кейинги унсурлар (ҳуруж, нафоз, нойира, мажро, мазид) ҳам иштирок этувчи, яъни равийдаёқ тўхтаб қолмайдиган қофия. Мас., Нодиранинг:

Нигори гулбаданимни тушимда кўрсам эдим,

Лаби ширин шиканимни тушимда кўрсам эдим, –

байтида М.қ. (баданимни – шиканимни) қўлланган бўлиб, унда равий – бадан ва шикан сўзларидаги охирги “н” ундошидан кейин ҳам оҳангдош товушлар иштирок этган. М.қ.да равийдан кейин келувчи ундош ёки чўзиқ унли васл, васлдан кейинги ундош ёки чўзиқ унли ҳуруж, ҳуруждан кейинги ундош ёки чўзиқ унли мазид, мазиддан кейинги ундош ёки чўзиқ унли нойира дейилади. Равийдан кейинги қисқа унли мажро, ундан кейин келувчи барча қисқа унлилар эса нафоз деб юритилади. Келтирилган мисолдаги “баданимни-шиканимни” жуфтлигида равийдан кейинги тартибда “и” – мажро, “м” – васл, “н” – ҳуруж, “и” – нафоздир. М.қ. саналиши учун равийдан сўнг шу унсурлардан бирининг бўлиши кифоядир.