Mutassaʼ

Mutassaʼ (ar. متسع – toʻqqizlik) – musammat turlaridan biri, toʻqqiz misrali bandlardan tarkib topuvchi sheʼr shakli; toʻqqiz misrali band. Musammatning boshqa turlaridagi kabi, M. sheʼr shaklida ham dastlabki band misralarining oʻzaro (a-a-a-a-a-a-a-a-a) qofiyalanishi, keyingi bandlarda avvalgi sakkiz misraning oʻzaro, oxirgi misraning esa birinchi band bilan (b-b-b-b-b-b-b-b-a, v-v-v-v-v-v-v-v-a va hok.) qofiyalanishi koʻzda tutiladi. Shuningdek, M.da ham bir yoki ikki misraning tarjeʼ sifatida takrorlanishi mumkinki, bunda qofiyalanish tartibi shunga mos boʻladi. M. sheʼriyatda kam qoʻllanuvchi sheʼr shakli sanaladi. Shu bois ham oʻz vaqtida A.Husayniy musammatning bu xiliga taʼrif bermaydi va buning sababini “ustodlar sheʼrida kamina nazarigʻa tushmadi”, deya izohlash bilan cheklanadi.

Мутассаъ (ар. متسع – тўққизлик) – мусаммат турларидан бири, тўққиз мисрали бандлардан таркиб топувчи шеър шакли; тўққиз мисрали банд. Мусамматнинг бошқа турларидаги каби, М. шеър шаклида ҳам дастлабки банд мисраларининг ўзаро (а-а-а-а-а-а-а-а-а) қофияланиши, кейинги бандларда аввалги саккиз мисранинг ўзаро, охирги мисранинг эса биринчи банд билан (б-б-б-б-б-б-б-б-а, в-в-в-в-в-в-в-в-а ва ҳок.) қофияланиши кўзда тутилади. Шунингдек, М.да ҳам бир ёки икки мисранинг таржеъ сифатида такрорланиши мумкинки, бунда қофияланиш тартиби шунга мос бўлади. М. шеъриятда кам қўлланувчи шеър шакли саналади. Шу боис ҳам ўз вақтида А.Ҳусайний мусамматнинг бу хилига таъриф бермайди ва бунинг сабабини “устодлар шеърида камина назариға тушмади”, дея изоҳлаш билан чекланади.