Mutaqorib

Mutaqorib (ar. متقاريب – bir-biriga yaqin) – aruz bahrlaridan biri, faulun asli (v – –) takroridan hosil boʻladi. M. deb nomlanishi bahr chizmasida (v – – / v – – / v – – / v – –) vatadlarning bir-biriga yaqin turishi bilan bogʻliq holda izohlanadi. Chizmaga eʼtibor berilsa, unda vatad (v –)lar birgina sabab (–)dan soʻng takrorlanib kelayotganini koʻrish mumkin. M. bahri mumtoz oʻzbek sheʼriyatida, xususan, gʻazalchilikda ancha faol qoʻllangan: A.Navoiyning “Mezon ul-avzon”ida M.ning oʻn bir, Boburning “Muxtasar”ida qirqdan ziyod vazn koʻrinishlari sanaladi, ularning har biriga misol sifatida baytlar keltiriladi. Yusuf Xos Hojibning “Qutadgʻu bilig”, Navoiyning “Saddi Iskandariy” dostonlari ham shu bahrda yozilgan. Mas., Lutfiyning:

Koʻkardi chaman, guluzorim qani?

Sihi sarv boʻyluq nigorim qani? –

matlaʼli gʻazali ham mutaqoribi musammani solim (v – – / v – – / v – – / v – –) vaznida yozilgan.

Мутақориб (ар. متقاريب – бир-бирига яқин) – аруз баҳрларидан бири, фаулун асли (v – –) такроридан ҳосил бўлади. М. деб номланиши баҳр чизмасида (v – – / v – – / v – – / v – –) ватадларнинг бир-бирига яқин туриши билан боғлиқ ҳолда изоҳланади. Чизмага эътибор берилса, унда ватад (v –)лар биргина сабаб (–)дан сўнг такрорланиб келаётганини кўриш мумкин. М. баҳри мумтоз ўзбек шеъриятида, хусусан, ғазалчиликда анча фаол қўлланган: А.Навоийнинг “Мезон ул-авзон”ида М.нинг ўн бир, Бобурнинг “Мухтасар”ида қирқдан зиёд вазн кўринишлари саналади, уларнинг ҳар бирига мисол сифатида байтлар келтирилади. Юсуф Хос Ҳожибнинг “Қутадғу билиг”, Навоийнинг “Садди Искандарий” достонлари ҳам шу баҳрда ёзилган. Мас., Лутфийнинг:

Кўкарди чаман, гулузорим қани?

Сиҳи сарв бўйлуқ нигорим қани? –

матлаъли ғазали ҳам мутақориби мусаммани солим (v – – / v – – / v – – / v – –) вазнида ёзилган.