Mutadorik

Mutadorik (ar. متدارك – orqadan kelib qoʻshiluvchi) – aruz bahrlaridan biri, foilun asli (– v –) takroridan hosil boʻladi. M. bahrining nomlanishi Halil ibn Ahmad keltirgan 15 ta bahr qatoriga Abul Hasan Axfash tomonidan qoʻshilgani bilan izohlanadiki, uning ayrim manbalarda bahri muhdas (yangi topilgan) yoki gʻarib (chetdan kelgan) deb yuritilishi ham shunga dalolat qiladi. Manbalarda M. bahri vaznlarini oʻzbek sheʼriyatiga ilk bor olib kirgan shoir sifatida Alisher Navoiy eʼtirof etiladi. Uning “Mezon ul-avzon” asarida M.ning 7 vazni, Boburning “Muxtasar”ida esa 26 vazni misollar bilan koʻrsatib berilgan. M. oʻzbek sheʼriyatida kam qoʻllangan bahrlardan sanaladi. Mas., Navoiyning “Mezon ul-avzon”ida:

Furqatingda mani soʻrmading,

Rahm koʻzi bilan koʻrmading, –

bayti mutadoriki musaddasi solim (– v – / – v – / – v – ) vazniga misol sifatida keltirilgan.

Мутадорик (ар. متدارك – орқадан келиб қўшилувчи) – аруз баҳрларидан бири, фоилун асли (– v –) такроридан ҳосил бўлади. М. баҳрининг номланиши Ҳалил ибн Аҳмад келтирган 15 та баҳр қаторига Абул Ҳасан Ахфаш томонидан қўшилгани билан изоҳланадики, унинг айрим манбаларда баҳри муҳдас (янги топилган) ёки ғариб (четдан келган) деб юритилиши ҳам шунга далолат қилади. Манбаларда М. баҳри вазнларини ўзбек шеъриятига илк бор олиб кирган шоир сифатида Алишер Навоий эътироф этилади. Унинг “Мезон ул-авзон” асарида М.нинг 7 вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида эса 26 вазни мисоллар билан кўрсатиб берилган. М. ўзбек шеъриятида кам қўлланган баҳрлардан саналади. Мас., Навоийнинг “Мезон ул-авзон”ида:

Фурқатингда мани сўрмадинг,

Раҳм кўзи билан кўрмадинг, –

байти мутадорики мусаддаси солим (– v – / – v – / – v – ) вазнига мисол сифатида келтирилган.