Muvozana

Muvozana (ar. موازنه – vazndosh) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, baytning birinchi misrasidagi barcha soʻzlarning ikkinchi misradagi oʻz muqobillariga vaznda teng boʻlishi. Koʻp hollarda M. sanʼati tarseʼ (q.) bilan qorishiq holda yuzaga keladi, yaʼni bitta baytning oʻzi ham tarseʼga, ham M.ga misol boʻlishi mumkin. Mas., Navoiyning quyidagi fardi:

Muruvvat barcha bermakdur yemak yoʻq,

Futuvvat barcha qilmakdur demak yoʻq,–

Biroq M. boʻlishi uchun misralardagi muqobil soʻzlarning vaznda teng boʻlishi talab etiladi, lekin ularning qofiyadosh boʻlishi shart emas, yaʼni tarseʼda qofiyadoshlik birlamchi boʻlsa, M.da vaznda tenglik birlamchi shartdir. Mas., “Hayrat ul-abror”dan olingan quyidagi:

Barcha xiyonatni diyonat bilib,

Barcha diyonatda xiyonat qilib,–

bayt misralaridagi muqobil soʻzlar vaznda bir-biriga teng, lekin xiyonatni-diyonatda juftligi qofiyadosh emas. Yaʼni bu oʻrinda M. sanʼati bor, lekin tarseʼ voqe boʻlgan emas.

Мувозана (ар. موازنه – вазндош) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, байтнинг биринчи мисрасидаги барча сўзларнинг иккинчи мисрадаги ўз муқобилларига вазнда тенг бўлиши. Кўп ҳолларда М. санъати тарсеъ (қ.) билан қоришиқ ҳолда юзага келади, яъни битта байтнинг ўзи ҳам тарсеъга, ҳам М.га мисол бўлиши мумкин. Мас., Навоийнинг қуйидаги фарди:

Мурувват барча бермакдур емак йўқ,

Футувват барча қилмакдур демак йўқ,–

Бироқ М. бўлиши учун мисралардаги муқобил сўзларнинг вазнда тенг бўлиши талаб этилади, лекин уларнинг қофиядош бўлиши шарт эмас, яъни тарсеъда қофиядошлик бирламчи бўлса, М.да вазнда тенглик бирламчи шартдир. Мас., “Ҳайрат ул-аброр”дан олинган қуйидаги:

Барча хиёнатни диёнат билиб,

Барча диёнатда хиёнат қилиб,–

байт мисраларидаги муқобил сўзлар вазнда бир-бирига тенг, лекин хиёнатни-диёнатда жуфтлиги қофиядош эмас. Яъни бу ўринда М. санъати бор, лекин тарсеъ воқе бўлган эмас.