Nido

Nido (ar. ندا – qichqiriq, chaqiriq, undov)– insho yoʻllaridan biri, fikrni ifodalash usuli, oʻy-fikr, his-tuygʻu, kechinmalarning kimgadir yoki nimagadir murojaat tarzida bayon etilishi, sheʼrda undalma qoʻllash. Yaʼni shoir saboga, koʻngilga, maʼshuqaga yoki oʻz-oʻziga murojaat etar ekan, shu orqali oʻz his-tuygʻularini, kechinmalarini bayon qilib oladi. Mas., Bobur yorga:

Agarchi sensizin sabr aylamak, ey yor, mushkuldur,

Sening birla chiqishmoqlik dagʻi bisyor mushkuldur, –

tarzida, Mashrab:

Eshit arzimni, ey dilbar, yurak-bagʻrim kabob oʻldi,

Raqiblar shodumon boʻldi nigorimning jafosidin, –

tarzida murojaat qilib, shu orqali ishq iztiroblari, hijron azoblari bilan bogʻliq tuygʻularni izhor etishni maqsad qiladilar. Aksar hollarda, shoir sheʼr davomida bayon etgan fikrlar oʻz-oʻziga murojaat tarzida xulosalanishi mumkin. Mas., Navoiy bir maqtaʼsida:

Ey Navoiy, barcha oʻz uzrin dedi, oʻlguncha kuy

Kim, senga ishq oʻti-oʻq ermish azalning qismati, –

der ekan, oʻziga murojaat qilish orqali, “boshdan kechirilgan ishq iztiroblarida hech kim aybdor emas, balki ishq senga taqdirning bitigidir”, degan xulosaga keladi. Umuman, sheʼriyatimizda “Ey bod, yetkur yora salomim”, “Ey sorbon, ohista yur, oromijonim boradur”, “Doʻstlar, bu kun ajab bir sarvqomat koʻrmisham”, “Ey Navoiy, sobit oʻlsun shohi gʻoziy davlati”, “Ul paridin men nechuk jon eltayinkim, Bobiro”, “Mashrabo, oʻlguncha dargohida maqsuding budur” kabi koʻrinishlarda baytlar bitmagan, N. usuliga murojaat qilmagan shoir deyarli topilmaydi.

Нидо (ар. ندا – қичқириқ, чақириқ, ундов)– иншо йўлларидан бири, фикрни ифодалаш усули, ўй-фикр, ҳис-туйғу, кечинмаларнинг кимгадир ёки нимагадир мурожаат тарзида баён этилиши, шеърда ундалма қўллаш. Яъни шоир сабога, кўнгилга, маъшуқага ёки ўз-ўзига мурожаат этар экан, шу орқали ўз ҳис-туйғуларини, кечинмаларини баён қилиб олади. Мас., Бобур ёрга:

Агарчи сенсизин сабр айламак, эй ёр, мушкулдур,

Сенинг бирла чиқишмоқлик дағи бисёр мушкулдур, –

тарзида, Машраб:

Эшит арзимни, эй дилбар, юрак-бағрим кабоб ўлди,

Рақиблар шодумон бўлди нигоримнинг жафосидин, –

тарзида мурожаат қилиб, шу орқали ишқ изтироблари, ҳижрон азоблари билан боғлиқ туйғуларни изҳор этишни мақсад қиладилар. Аксар ҳолларда, шоир шеър давомида баён этган фикрлар ўз-ўзига мурожаат тарзида хулосаланиши мумкин. Мас., Навоий бир мақтаъсида:

Эй Навоий, барча ўз узрин деди, ўлгунча куй

Ким, сенга ишқ ўти-ўқ эрмиш азалнинг қисмати, –

дер экан, ўзига мурожаат қилиш орқали, “бошдан кечирилган ишқ изтиробларида ҳеч ким айбдор эмас, балки ишқ сенга тақдирнинг битигидир”, деган хулосага келади. Умуман, шеъриятимизда “Эй бод, еткур ёра саломим”, “Эй сорбон, оҳиста юр, оромижоним борадур”, “Дўстлар, бу кун ажаб бир сарвқомат кўрмишам”, “Эй Навоий, собит ўлсун шоҳи ғозий давлати”, “Ул паридин мен нечук жон элтайинким, Бобиро”, “Машрабо, ўлгунча даргоҳида мақсудинг будур” каби кўринишларда байтлар битмаган, Н. усулига мурожаат қилмаган шоир деярли топилмайди.