Novatorlik

Novatorlik (lot. novator – yangilovchi, yangilanuvchi) – adabiy jarayon bilan bogʻliq kategoriya, adabiy jarayonda anʼana bilan har vaqt dialektik aloqada mavjud boʻlgan hodisa, adabiyot taraqqiyotining muhim ichki omili, badiiy tafakkur rivojiga sezilarli taʼsir oʻtkazib, keyinchalik anʼanaga aylanuvchi muhim badiiy-estetik yangilik. Adabiy anʼanaga saylab va tanqidiy munosabatda boʻlolgan, oʻz davrining badiiy-estetik ehtiyojlarini teran his etolgan ijodkorgina yangilik yaratishga qobil boʻla oladi. Mas., oʻzbek mumtoz adabiyoti anʼanalari bagʻrida yetishgan Choʻlpon oʻz ijodi bilan sheʼriyatimizga qator yangiliklarni olib kirdi. Jumladan, uning badiiy shakl sohasidagi N.i sheʼrlarining ritmik-intonatsion qurilishida barmoq va sarbast imkoniyatlaridan keng foydalanishi, mumtoz sheʼriyatdagi sheʼriy shakllarni oʻzgartirib qoʻllashi, sheʼriyat tilini jonli soʻzlashuv tiliga yaqinlashtirishga intilishi, sheʼriyatimizga ijroviy lirika, personajli lirika kabi janr koʻrinishlarini olib kirganida; badiiy mazmun sohasida esa sheʼriyatga ijtimoiy “men”ni olib kirgani, shaxsiylangan ijtimoiy dardni kuylagani, anaʼanaviy poetik obrazlar (yor, oshiq, visol va b.) maʼnosini oʻzgartirgani kabilarda koʻrinadi. Unutmaslik kerakki, davrning badiiy-estetik talab-ehtiyojlarini shu davrda qalam tebratgan ijodkorlarning bari ham his etadi, shu maʼnoda, talantli ijodkorlarning hammasida ham muayyan darajadagi N. mavjud. Ayni chogʻda, N. xususiyatlari davrning yirik sanʼatkorlari ijodida mujassam ifodasini topadi.

Новаторлик (лот. novator – янгиловчи, янгиланувчи) – адабий жараён билан боғлиқ категория, адабий жараёнда анъана билан ҳар вақт диалектик алоқада мавжуд бўлган ҳодиса, адабиёт тараққиётининг муҳим ички омили, бадиий тафаккур ривожига сезиларли таъсир ўтказиб, кейинчалик анъанага айланувчи муҳим бадиий-эстетик янгилик. Адабий анъанага сайлаб ва танқидий муносабатда бўлолган, ўз даврининг бадиий-эстетик эҳтиёжларини теран ҳис этолган ижодкоргина янгилик яратишга қобил бўла олади. Мас., ўзбек мумтоз адабиёти анъаналари бағрида етишган Чўлпон ўз ижоди билан шеъриятимизга қатор янгиликларни олиб кирди. Жумладан, унинг бадиий шакл соҳасидаги Н.и шеърларининг ритмик-интонацион қурилишида бармоқ ва сарбаст имкониятларидан кенг фойдаланиши, мумтоз шеъриятдаги шеърий шаклларни ўзгартириб қўллаши, шеърият тилини жонли сўзлашув тилига яқинлаштиришга интилиши, шеъриятимизга ижровий лирика, персонажли лирика каби жанр кўринишларини олиб кирганида; бадиий мазмун соҳасида эса шеъриятга ижтимоий “мен”ни олиб киргани, шахсийланган ижтимоий дардни куйлагани, анаъанавий поэтик образлар (ёр, ошиқ, висол ва б.) маъносини ўзгартиргани кабиларда кўринади. Унутмаслик керакки, даврнинг бадиий-эстетик талаб-эҳтиёжларини шу даврда қалам тебратган ижодкорларнинг бари ҳам ҳис этади, шу маънода, талантли ижодкорларнинг ҳаммасида ҳам муайян даражадаги Н. мавжуд. Айни чоғда, Н. хусусиятлари даврнинг йирик санъаткорлари ижодида мужассам ифодасини топади.