Taajjub

Taajjub (ar. تعجب – ajablanish) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, biror narsa-hodisa, holat va sh.k.lardan hayratda qolganlik, ajablanishni ifodalash. T. sanʼati qoʻllangan oʻrinlarda shoir goʻyo oʻzini hayratda qolganday koʻrsatib, asl muddaosini bayon qilib oladi, asl muddaosi yorni vasf etish, oshiq ahvoli ruhiyasini tasvirlash va sh.k.lar boʻladi. Mas., Mashrab yorga xitoban “Malaksan yo bashar, yo huru gʻilmonsan, bilib boʻlmas” deya T. izhor qiladi, asl muddaosi esa yorning goʻzallikda tengsizligini taʼkidlashdir. Yoki Navoiyning baytlaridan birida quyidagicha T. izhori bor:

Gar quyoshqa el nazar qilsa koʻziga yosh toʻlar,

Ul quyosh borgach nazardin, koʻzlarimga toʻldi yosh.

Mazkur baytda shoir “aslida, odam quyoshga qarasa koʻzi yoshlanadi, mening koʻzlarim esa quyoshim (yorim) ketgach yoshlanmoqda” deya hayratlanadi va shu orqali hijronda qolayotgan oshiq ahvolini mohirona tasvirlashga erishadi.

Таажжуб (ар. تعجب – ажабланиш) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, бирор нарса-ҳодиса, ҳолат ва ш.к.лардан ҳайратда қолганлик, ажабланишни ифодалаш. Т. санъати қўлланган ўринларда шоир гўё ўзини ҳайратда қолгандай кўрсатиб, асл муддаосини баён қилиб олади, асл муддаоси ёрни васф этиш, ошиқ аҳволи руҳиясини тасвирлаш ва ш.к.лар бўлади. Мас., Машраб ёрга хитобан “Малаксан ё башар, ё ҳуру ғилмонсан, билиб бўлмас” дея Т. изҳор қилади, асл муддаоси эса ёрнинг гўзалликда тенгсизлигини таъкидлашдир. Ёки Навоийнинг байтларидан бирида қуйидагича Т. изҳори бор:

Гар қуёшқа эл назар қилса кўзига ёш тўлар,

Ул қуёш боргач назардин, кўзларимга тўлди ёш.

Мазкур байтда шоир “аслида, одам қуёшга қараса кўзи ёшланади, менинг кўзларим эса қуёшим (ёрим) кетгач ёшланмоқда” дея ҳайратланади ва шу орқали ҳижронда қолаётган ошиқ аҳволини моҳирона тасвирлашга эришади.