Tashbehi mashrut

Tashbehi mashrut (ar. تشبيه مشروط – shartlangan oʻxshatish) – tashbeh turlaridan biri, narsa-hodisani boshqa narsa-hodisaga maʼlum bir shart bilan oʻxshatish. Yaʼni T.m.ning yuzaga chiqishi uchun avval oʻsha shart bajarilishi lozim boʻladi. Mas.:

Ey, Navoiy, durri nazming xutbadek topqay sharaf,

Lutf ila qilsa nazar bayram kuni sulton anga, –

maqtaʼsida Navoiy oʻzining sheʼrlari xutbadek sharaf topishini aytadi, biroq buning uchun sultonning ularga “lutf ila” nazar solishi shart qilib qoʻyiladi. Yoki boshqa bir baytda Navoiy:

Halol ona sutidekdur gar oʻzbakim tutsa,

Tobuq qilib yukunub toʻstagʻon ichinda qimiz, –

deydiki, qimiz “ona sutidek” halol boʻlishi uchun uni “oʻzbakim tutishi” shart qilib qoʻyilmoqda.

Ташбеҳи машрут (ар. تشبيه مشروط – шартланган ўхшатиш) – ташбеҳ турларидан бири, нарса-ҳодисани бошқа нарса-ҳодисага маълум бир шарт билан ўхшатиш. Яъни Т.м.нинг юзага чиқиши учун аввал ўша шарт бажарилиши лозим бўлади. Мас.:

Эй, Навоий, дурри назминг хутбадек топқай шараф,

Лутф ила қилса назар байрам куни султон анга, –

мақтаъсида Навоий ўзининг шеърлари хутбадек шараф топишини айтади, бироқ бунинг учун султоннинг уларга “лутф ила” назар солиши шарт қилиб қўйилади. Ёки бошқа бир байтда Навоий:

Ҳалол она сутидекдур гар ўзбаким тутса,

Тобуқ қилиб юкунуб тўстағон ичинда қимиз, –

дейдики, қимиз “она сутидек” ҳалол бўлиши учун уни “ўзбаким тутиши” шарт қилиб қўйилмоқда.