Tavil

Tavil (ar. طويل – uzun) – aruz bahrlaridan biri, arab nazmidagi eng uzun vaznli bahr boʻlgani uchun shunday nomlanadi. Faulan (V– –) va mafoiylun (V– – –) asllarining ketma-ket takroridan hosil boʻladi. T. arab sheʼriyatiga xos bahr boʻlib, forsiy va turkiy sheʼriyatda deyarli qoʻllanmagan. Navoiyning “Mezon ul-avzon” asarida T. bahrining birgina vazni, Boburning “Muxtasar”ida esa olti vazni misollar bilan keltirilgan. Navoiyning “Xazoyin ul-maoniy” devonidagi uch sheʼr tavili musammani solim (v – – / v – – – / v– – / v– – –) vaznida yaratilgan boʻlib, ulardan birining matlaʼsi quyidagicha:

Yuzungdek qamar yoʻqtur, qadingdek shajar yoʻqtur,

Shajar boʻlsa ham anda, labingdek samar yoʻqtur.

Тавил (ар. طويل – узун) – аруз баҳрларидан бири, араб назмидаги энг узун вазнли баҳр бўлгани учун шундай номланади. Фаулан (V– –) ва мафоийлун (V– – –) аслларининг кетма-кет такроридан ҳосил бўлади. Т. араб шеъриятига хос баҳр бўлиб, форсий ва туркий шеъриятда деярли қўлланмаган. Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида Т. баҳрининг биргина вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида эса олти вазни мисоллар билан келтирилган. Навоийнинг “Хазойин ул-маоний” девонидаги уч шеър тавили мусаммани солим (v – – / v – – – / v– – / v– – –) вазнида яратилган бўлиб, улардан бирининг матлаъси қуйидагича:

Юзунгдек қамар йўқтур, қадингдек шажар йўқтур,

Шажар бўлса ҳам анда, лабингдек самар йўқтур.