Tavsif

Tavsif (ar. توصيف – sifatlash, maqtash) – rivoyaviy asar kompozitsiyasining uzviy qismi, asar voqeligiga kiritilayotgan narsa-hodisa, joy, portret, interyer, eksteryer va sh.k.lar tasviri. T.ning statik va dinamik koʻrinishlari ajratiladi: voqea rivoji toʻxtatilgan holda berilgan T.lar statik, voqea rivoji davomida berilgan T.lar esa dinamik deb yuritiladi (q. peyzaj, portret). Voqeaband syujet asosidagi asarlarda T. qadimdan bor. Jumladan, xalq ogʻzaki ijodidagi dostonlarda T. keng oʻrin tutadi: qahramon portreti, uning oti, qurol-yarogʻi va sh.k.larning boʻrtma T.i asarning taʼsir kuchini oshiradi, voqealarni asoslaydi, xarakterologik xususiyatlar kasb etadi. Zamonaviy adabiyotda, xususan, epik asarlarda statik T. salmogʻi birmuncha kamayib, koʻproq dinamik T.lar berilayotgani kuzatiladi. Shuningdek, T. boshqa turlarga mansub asarlarda ham mavjud boʻlib, u har bir janrning kompozitsion-uslubiy xususiyatlaridan kelib chiqqan holda qoʻllanadi. Mas., dramatik asarlardagi remarkalarda berilgan T.lar alohida muhim detallar qaydidangina iborat, ular yarim tayyor holda boʻlib, sahnalashtirish vaqtida konkretlashtirilish va toʻldirilishni koʻzda tutadi. Lirik asarlardagi T. detallari, umuman olganda, his-tuygʻu obyekti sifatida muhim. Shu bilan birga, tavsifiy lirikada, jumladan, peyzaj lirikasida T. janr belgilovchilik xususiyatiga ega boʻladi.

Тавсиф (ар. توصيف – сифатлаш, мақташ) – ривоявий асар композициясининг узвий қисми, асар воқелигига киритилаётган нарса-ҳодиса, жой, портрет, интерьер, экстерьер ва ш.к.лар тасвири. Т.нинг статик ва динамик кўринишлари ажратилади: воқеа ривожи тўхтатилган ҳолда берилган Т.лар статик, воқеа ривожи давомида берилган Т.лар эса динамик деб юритилади (қ. пейзаж, портрет). Воқеабанд сюжет асосидаги асарларда Т. қадимдан бор. Жумладан, халқ оғзаки ижодидаги достонларда Т. кенг ўрин тутади: қаҳрамон портрети, унинг оти, қурол-яроғи ва ш.к.ларнинг бўртма Т.и асарнинг таъсир кучини оширади, воқеаларни асослайди, характерологик хусусиятлар касб этади. Замонавий адабиётда, хусусан, эпик асарларда статик Т. салмоғи бирмунча камайиб, кўпроқ динамик Т.лар берилаётгани кузатилади. Шунингдек, Т. бошқа турларга мансуб асарларда ҳам мавжуд бўлиб, у ҳар бир жанрнинг композицион-услубий хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда қўлланади. Мас., драматик асарлардаги ремаркаларда берилган Т.лар алоҳида муҳим деталлар қайдидангина иборат, улар ярим тайёр ҳолда бўлиб, саҳналаштириш вақтида конкретлаштирилиш ва тўлдирилишни кўзда тутади. Лирик асарлардаги Т. деталлари, умуман олганда, ҳис-туйғу объекти сифатида муҳим. Шу билан бирга, тавсифий лирикада, жумладан, пейзаж лирикасида Т. жанр белгиловчилик хусусиятига эга бўлади.