Tematika

Tematika – tor maʼnoda muayyan asarga qoʻyilgan katta-kichik tema (mavzu)lar jami boʻlib, bu oʻrinda tema (mavzu) oʻz ichiga “problema” maʼnosini ham singdirgan boʻladi (q. mavzu). Hayotni keng koʻlamda aks ettiruvchi yirik hajmli asarlarda bosh mavzudan tashqari u bilan bogʻliq boʻlgan boshqa bir qator tema (mavzu)lar ham qoʻyiladi. Odatda, bu mavzular oʻzaro integrativ aloqada boʻlib, ular bir-birini toʻldiradi, biri ikkinchisini ochishga xizmat qiladi. Mas., “Oʻtgan kunlar”ning bosh mavzusi yurt (millat) taqdiri boʻlsa, uni koʻlamli tasvirlash va teran badiiy idrok etish uchun muhabbat, shaxs erki, otalar va bolalar muammosi, eskilik va yangilik kurashi, manfaati shaxsiya va manfaati milliya munosabati kabi qator mavzular ham ishlanadiki, ularning jami roman T.sini tashkil qiladi. Bundan tashqari, T. termini muayyan adib ijodi, adabiy avlod, adabiy oqim kabilarga nisbatan ham qoʻllanilib, ularning ijodiy faoliyatida asosiy oʻrinni tutgan mavzular jami tushuniladi. Mas., jadid adabiyotining T.si millat taqdiri, maʼrifat, taraqqiy, milliy istiqlol (pardalangan holda) kabi mavzularni oʻz ichiga oladi.

Тематика – тор маънода муайян асарга қўйилган катта-кичик тема (мавзу)лар жами бўлиб, бу ўринда тема (мавзу) ўз ичига “проблема” маъносини ҳам сингдирган бўлади (қ. мавзу). Ҳаётни кенг кўламда акс эттирувчи йирик ҳажмли асарларда бош мавзудан ташқари у билан боғлиқ бўлган бошқа бир қатор тема (мавзу)лар ҳам қўйилади. Одатда, бу мавзулар ўзаро интегратив алоқада бўлиб, улар бир-бирини тўлдиради, бири иккинчисини очишга хизмат қилади. Мас., “Ўтган кунлар”нинг бош мавзуси юрт (миллат) тақдири бўлса, уни кўламли тасвирлаш ва теран бадиий идрок этиш учун муҳаббат, шахс эрки, оталар ва болалар муаммоси, эскилик ва янгилик кураши, манфаати шахсия ва манфаати миллия муносабати каби қатор мавзулар ҳам ишланадики, уларнинг жами роман Т.сини ташкил қилади. Бундан ташқари, Т. термини муайян адиб ижоди, адабий авлод, адабий оқим кабиларга нисбатан ҳам қўлланилиб, уларнинг ижодий фаолиятида асосий ўринни тутган мавзулар жами тушунилади. Мас., жадид адабиётининг Т.си миллат тақдири, маърифат, тараққий, миллий истиқлол (пардаланган ҳолда) каби мавзуларни ўз ичига олади.