Adabiy oqim

Adabiy oqim (ruschadan kalka: “literaturnoye techeniye”) – adabiy jarayon bilan bogʻliq kategoriya, muayyan davr adabiyotidagi adabiy yoʻnalishning bir koʻrinishi, oʻziga xos bir varianti. Tipologik umumiylik bir yoʻnalishga mansub ijodkorlarning ham gʻoyaviy yoki estetik jihatdan oʻziga xos tomonlari boʻlishini inkor qilmaydi. Yaʼni bir yoʻnalish doirasidagi asarlarda turlicha ideallar, dunyoqarash aks etishi, badiiy-estetik prinsiplarda muayyan farqlar kuzatilishi tabiiy hodisadir. Bu narsa bir yoʻnalish ichida alohida guruhni tashkil etayotgan ijodkorlarga xos tipologik umumiylik haqida, adabiy yoʻnalishning varianti sifatida boʻy koʻrsatuvchi A.o. haqida gapirishga imkon beradi. Mas., barokko yoʻnalishining varianti sifatida ispan adabiyotidagi gongorizm, italyan adabiyotidagi marinizm yoki fransuzlarning pretsioz adabiyotini koʻrsatish mumkin. Deylik, gongorizm gʻoyaviy-estetik prinsiplari (Uygʻonish davri ideallariga zidlik, uslubning jimjimadorligi, obrazlarning metaforikligi) jihatidan barokkoga mansub etiladi, ayni chogʻda, unda arab sheʼriyati taʼsirida bu xususiyatlar (majoziylikning oʻta kuchayishi, uslubning murakkablashuvi, fikrni yashirin ifodalash, fikrni zakiylik bilan aytishga intilish va b.) oʻziga xos tarzda namoyon boʻladi.

Адабий оқим (русчадан калька: “литературное течение”) – адабий жараён билан боғлиқ категория, муайян давр адабиётидаги адабий йўналишнинг бир кўриниши, ўзига хос бир варианти. Типологик умумийлик бир йўналишга мансуб ижодкорларнинг ҳам ғоявий ёки эстетик жиҳатдан ўзига хос томонлари бўлишини инкор қилмайди. Яъни бир йўналиш доирасидаги асарларда турлича идеаллар, дунёқараш акс этиши, бадиий-эстетик принципларда муайян фарқлар кузатилиши табиий ҳодисадир. Бу нарса бир йўналиш ичида алоҳида гуруҳни ташкил этаётган ижодкорларга хос типологик умумийлик ҳақида, адабий йўналишнинг варианти сифатида бўй кўрсатувчи А.о. ҳақида гапиришга имкон беради. Мас., барокко йўналишининг варианти сифатида испан адабиётидаги гонгоризм, итальян адабиётидаги маринизм ёки французларнинг прециоз адабиётини кўрсатиш мумкин. Дейлик, гонгоризм ғоявий-эстетик принциплари (Уйғониш даври идеалларига зидлик, услубнинг жимжимадорлиги, образларнинг метафориклиги) жиҳатидан бароккога мансуб этилади, айни чоғда, унда араб шеърияти таъсирида бу хусусиятлар (мажозийликнинг ўта кучайиши, услубнинг мураккаблашуви, фикрни яширин ифодалаш, фикрни закийлик билан айтишга интилиш ва б.) ўзига хос тарзда намоён бўлади.