Aforistika

Aforistika – adabiy ijodning bir turi, muayyan hayotiy tajribaga asoslangan ibratga molik umumlashma fikrni ixcham badiiy shaklda (antiteza, parallelizm, qiyos, paradoks va sh.k. uslubiy vositalar yordamida) ifodalash. A. voqelikning individual-xususiy tomonlariga koʻz yumgan holda umumiy, tipik tomonlarga eʼtibor qaratadi: uning asosida tasvirlash yoki his-tuygʻularni ifodalash maqsadi emas, muayyan hukm-xulosani bayon qilish maqsadi yotadi. Yaʼni A. obraz bilan emas, fikr bilan ish koʻradi. Ayni chogʻda, u ilm emas, A.dagi fikr ilmiy tafakkurdan farq qiladi: ilmiy fikr muayyan obyektning atroflicha tahlili asosida olinsa, aforistik fikr muallifning shaxsiy (maʼnaviy, ruhiy, siyosiy, maishiy va h.) tajribasiga tayanadi; ilmiy fikrning toʻgʻriligi dalillar silsilasi bilan isbotlansa, aforistik fikr obyektiv haqiqatlik daʼvosini qilolmaydi, chunki uning toʻgʻriligi isbot qilinmaydi, his etiladi. Agar A.ni adabiy ijod turi sifatida tushunilsa, uning janr koʻrinishlari deb xalq ogʻzaki ijodidagi maqol, yozma adabiyotdagi gnoma, xriya, sentensiya, apoftegma, maksima kabilarni koʻrsatish mumkin.

Афористика – адабий ижоднинг бир тури, муайян ҳаётий тажрибага асосланган ибратга молик умумлашма фикрни ихчам бадиий шаклда (антитеза, параллелизм, қиёс, парадокс ва ш.к. услубий воситалар ёрдамида) ифодалаш. А. воқеликнинг индивидуал-хусусий томонларига кўз юмган ҳолда умумий, типик томонларга эътибор қаратади: унинг асосида тасвирлаш ёки ҳис-туйғуларни ифодалаш мақсади эмас, муайян ҳукм-хулосани баён қилиш мақсади ётади. Яъни А. образ билан эмас, фикр билан иш кўради. Айни чоғда, у илм эмас, А.даги фикр илмий тафаккурдан фарқ қилади: илмий фикр муайян объектнинг атрофлича таҳлили асосида олинса, афористик фикр муаллифнинг шахсий (маънавий, руҳий, сиёсий, маиший ва ҳ.) тажрибасига таянади; илмий фикрнинг тўғрилиги далиллар силсиласи билан исботланса, афористик фикр объектив ҳақиқатлик даъвосини қилолмайди, чунки унинг тўғрилиги исбот қилинмайди, ҳис этилади. Агар А.ни адабий ижод тури сифатида тушунилса, унинг жанр кўринишлари деб халқ оғзаки ижодидаги мақол, ёзма адабиётдаги гнома, хрия, сентенция, апофтегма, максима кабиларни кўрсатиш мумкин.