Ballada

Ballada (fr. ballade – raqsbop qoʻshiq) – 1) oʻrta asrlar fransuz adabiyotidagi qatʼiy sheʼriy shakl, bir xil qofiyalanish tartibidagi (ababbcbc) har biri sakkiz misradan tashkil topgan uchta band, bandning oxirgi misrasi tarjeʼ sifatida takrorlanadigan, oʻquvchiga murojaat qilingan yarim band (toʻrt misralik – bcbc) bilan yakunlanuvchi sheʼr; 2) keyingi davrlar Yevropa adabiyotlarida keng tarqalgan B. ingliz-shotland xalq sheʼriyatidan kelib chiqadi. Agar fransuz B.si qatʼiy sheʼriy shakl boʻlsa, ingliz B.sida shakliy talablar ancha erkin (qofiyalanish tartibi qatʼiy emas, tarjeʼning boʻlishi shart qilinmaydi), u bir xil, odatda, toʻrt misrali bandlardan tashkil topadi. Ingliz B.sining belgilovchi xususiyatlari sifatida tarixiy, tarixiy-afsonaviy, baʼzan esa maishiy mavzuda yozilishi, kichik voqeaband syujet asosiga qurilgan epik xarakterdagi sheʼriy asarligini koʻrsatish mumkin. Xuddi shu xususiyatlar yozma adabiyotdagi B.larga ham xosdir. Urush yillarida yozilgan M.Shayxzodaning “Kapitan Gastello”, H.Olimjonning “Jangchi Tursun” kabi asarlari B.ning oʻzbek adabiyotidagi yaxshi namunalari sanaladi.

Баллада (фр. ballade – рақсбоп қўшиқ) – 1) ўрта асрлар француз адабиётидаги қатъий шеърий шакл, бир хил қофияланиш тартибидаги (ababbcbc) ҳар бири саккиз мисрадан ташкил топган учта банд, банднинг охирги мисраси таржеъ сифатида такрорланадиган, ўқувчига мурожаат қилинган ярим банд (тўрт мисралик – bcbc) билан якунланувчи шеър; 2) кейинги даврлар Европа адабиётларида кенг тарқалган Б. инглиз-шотланд халқ шеъриятидан келиб чиқади. Агар француз Б.си қатъий шеърий шакл бўлса, инглиз Б.сида шаклий талаблар анча эркин (қофияланиш тартиби қатъий эмас, таржеънинг бўлиши шарт қилинмайди), у бир хил, одатда, тўрт мисрали бандлардан ташкил топади. Инглиз Б.сининг белгиловчи хусусиятлари сифатида тарихий, тарихий-афсонавий, баъзан эса маиший мавзуда ёзилиши, кичик воқеабанд сюжет асосига қурилган эпик характердаги шеърий асарлигини кўрсатиш мумкин. Худди шу хусусиятлар ёзма адабиётдаги Б.ларга ҳам хосдир. Уруш йилларида ёзилган М.Шайхзоданинг “Капитан Гастелло”, Ҳ.Олимжоннинг “Жангчи Турсун” каби асарлари Б.нинг ўзбек адабиётидаги яхши намуналари саналади.