Belletristika

Belletristika (fr. belles letters – soʻz sanʼati, nafis soʻz) – keng maʼnoda umuman soʻz sanʼati, badiiy adabiyot maʼnosini bersa-da, termin turlicha maʼnolarda ishlatiladi. 1) nasriy yoʻlda yozilgan adabiy asarlarni bildiradi; 2) soʻz sanʼati maʼnosidagi adabiyotga taalluqli asarlarni badiiy qimmatiga koʻra darajalash maqsadida klassika bilan ommaviy adabiyot orasidagi hodisa maʼnosida qoʻllanadi. Bu maʼnoda B. badiiy jihatdan mukammal klassik asarlarga ham, badiiy nochor ommaviy adabiyot namunalariga ham qarshi qoʻyiladi. Shunga koʻra, mavjud adabiy asarlarning aksariyati (jumladan: sarguzasht, detektiv, fantastika kabilar) B.ga mansub etiladi. Mutaxassislar B.ning paydo boʻlishini yozuvchilikning professional faoliyat turiga, kasbga aylanishi bilan bogʻlaydilar; 3) adabiyot tushunchasi qamrab oluvchi asarlarni tabiatiga koʻra farqlash maqsadida ishlatiladi. Bunda adabiy asarlarni B. deb atab, ular adabiy-badiiy asarlarga qarshi qoʻyiladi. Yaʼni bu maʼnoda B. badiiy obraz vositasida fikrlamaydigan adabiy asarlarni bildiradi va bir qator adabiy janrlarni qamrab oladi: ocherk, safarnoma, esse, memuarlar, maktublar, aforistika va b.; 4) adabiyotning yaxshi namunalariga qarshi qoʻyiluvchi “yengil adabiyot” maʼnosida qoʻllanadi. Bu maʼnoda B. deyilganda, hozirgi kunda matbuotda tijoriy maqsadni koʻzlab chop etilayotgan yengil-yelpi bitiklar, ommaviy adabiyot tushuniladi.

Беллетристика (фр. belles letters – сўз санъати, нафис сўз) – кенг маънода умуман сўз санъати, бадиий адабиёт маъносини берса-да, термин турлича маъноларда ишлатилади. 1) насрий йўлда ёзилган адабий асарларни билдиради; 2) сўз санъати маъносидаги адабиётга тааллуқли асарларни бадиий қимматига кўра даражалаш мақсадида классика билан оммавий адабиёт орасидаги ҳодиса маъносида қўлланади. Бу маънода Б. бадиий жиҳатдан мукаммал классик асарларга ҳам, бадиий ночор оммавий адабиёт намуналарига ҳам қарши қўйилади. Шунга кўра, мавжуд адабий асарларнинг аксарияти (жумладан: саргузашт, детектив, фантастика кабилар) Б.га мансуб этилади. Мутахассислар Б.нинг пайдо бўлишини ёзувчиликнинг профессионал фаолият турига, касбга айланиши билан боғлайдилар; 3) адабиёт тушунчаси қамраб олувчи асарларни табиатига кўра фарқлаш мақсадида ишлатилади. Бунда адабий асарларни Б. деб атаб, улар адабий-бадиий асарларга қарши қўйилади. Яъни бу маънода Б. бадиий образ воситасида фикрламайдиган адабий асарларни билдиради ва бир қатор адабий жанрларни қамраб олади: очерк, сафарнома, эссе, мемуарлар, мактублар, афористика ва б.; 4) адабиётнинг яхши намуналарига қарши қўйилувчи “енгил адабиёт” маъносида қўлланади. Бу маънода Б. дейилганда, ҳозирги кунда матбуотда тижорий мақсадни кўзлаб чоп этилаётган енгил-елпи битиклар, оммавий адабиёт тушунилади.