Devon

Devon (ar. دون – yozish, roʻyxatga olish, toʻplam) – Sharq mumtoz adabiyotidagi sheʼriy toʻplamlarning asosiy turi. D.ga shoirlarning oʻzlari yoki boshqa shaxslar (kotiblar, shogirdlar, muxlislar va sh.k.) tomonidan tartib berilgan. Sharq adabiyotda D. tartib berish anʼanasi shakllangan boʻlib, bu anʼanaga qatʼiy amal qilingan. D.ga kiritilgan sheʼrlar, bir tomondan, janriga koʻra, ikkinchi tomondan esa alifbo (bu talab asosan gʻazallarni joylashtirishga qoʻyiladi) tartibiga koʻra joylashtiriladi. D.lar, asosan, gʻazal janri bilan, baʼzan esa qasida bilan boshlanadi. Navoiyning “Xazoyin ul-maoniy” kulliyoti tarkibiga kiruvchi “Gʻaroyib us-sigʻar” D.iga gʻazal, mustazod, muxammas, musaddas, tarjiʼband, masnaviy, qitʼa, ruboiy tarzida tartib berilgan boʻlsa, “Badoyeʼ ul-vasat” D.i gʻazal, mustazod, muxammas, musaddas, tarjiʼband, qasida, qitʼa, chiston, tuyuq tarzida tartiblangan. Koʻrinib turganidek, sheʼriy majmuaning D. sanalishi uchun uning tarkibiga mumtoz lirikaga xos barcha janrlardagi sheʼrlarning kirishi shart emas, adabiyotimizda faqat gʻazallardan tartiblangan D.lar ham mavjud (Navoiy. “Navodir un-nihoya”; Atoyi D.i.). Gʻazallar D.dan qofiyalanuvchi misralarining qaysi harf bilan tugayotganiga qarab oʻrin egallaydi.

Девон (ар. دون – ёзиш, рўйхатга олиш, тўплам) – Шарқ мумтоз адабиётидаги шеърий тўпламларнинг асосий тури. Д.га шоирларнинг ўзлари ёки бошқа шахслар (котиблар, шогирдлар, мухлислар ва ш.к.) томонидан тартиб берилган. Шарқ адабиётда Д. тартиб бериш анъанаси шаклланган бўлиб, бу анъанага қатъий амал қилинган. Д.га киритилган шеърлар, бир томондан, жанрига кўра, иккинчи томондан эса алифбо (бу талаб асосан ғазалларни жойлаштиришга қўйилади) тартибига кўра жойлаштирилади. Д.лар, асосан, ғазал жанри билан, баъзан эса қасида билан бошланади. Навоийнинг “Хазойин ул-маоний” куллиёти таркибига кирувчи “Ғаройиб ус-сиғар” Д.ига ғазал, мустазод, мухаммас, мусаддас, таржиъбанд, маснавий, қитъа, рубоий тарзида тартиб берилган бўлса, “Бадойеъ ул-васат” Д.и ғазал, мустазод, мухаммас, мусаддас, таржиъбанд, қасида, қитъа, чистон, туюқ тарзида тартибланган. Кўриниб турганидек, шеърий мажмуанинг Д. саналиши учун унинг таркибига мумтоз лирикага хос барча жанрлардаги шеърларнинг кириши шарт эмас, адабиётимизда фақат ғазаллардан тартибланган Д.лар ҳам мавжуд (Навоий. “Наводир ун-ниҳоя”; Атойи Д.и.). Ғазаллар Д.дан қофияланувчи мисраларининг қайси ҳарф билан тугаётганига қараб ўрин эгаллайди.