Epopeya

Epopeya (yun. epopoiia, yaʼni: epos – rivoya, hikoya va poieo – yaratmoq, ijod qilmoq) – hajman yirik, asosiga umumxalq ahamiyatiga molik problematika qoʻyilgan epik asar. E.ning ilk namunalari sifatida qahramonlik eposi (q. epos) koʻrsatiladi. Keyincha, oʻrta asrlar va Uygʻonish davrlaridan qahramonlik eposi anʼanalarining davomi, ularga taqlid tarzida dunyoga kelgan E.lar yozma adabiyotda ham qaror topdi (Vergiliy. “Eneida”; Tasso. “Ozod qilingan Iyerusalim”; Volter. “Genriada”). Badiiy nasrning, xususan, romanchilikning taraqqiy etishi barobaridadada millat hayotning muhim tarixiy bosqichini qalamga olib, umumxalq ahamiyatiga molik muammolarni badiiy idrok etishga qaratilgan roman-E.lar paydo boʻldi (Balzak. “Inson komediyasi”; L.Tolstoy. “Urush va tinchlik”; M.Gorkiy. “Klim Samginning hayoti”; M.Sholoxov. “Tinch Don” va b.). Asosga qoʻyilgan problematikasi va tasvir koʻlami jihatidan oʻzbek adabiyotidagi “Qullar” (S.Ayniy), tugallanmagan “Kecha va kunduz” dilogiyasi (Choʻlpon), “Navoiy” ( Oybek) romanlarida ham E.ga xos ayrim xususiyatlar kuzatiladi.

Эпопея (юн. epopoiia, яъни: epos – ривоя, ҳикоя ва poieo – яратмоқ, ижод қилмоқ) – ҳажман йирик, асосига умумхалқ аҳамиятига молик проблематика қўйилган эпик асар. Э.нинг илк намуналари сифатида қаҳрамонлик эпоси (қ. эпос) кўрсатилади. Кейинча, ўрта асрлар ва Уйғониш даврларидан қаҳрамонлик эпоси анъаналарининг давоми, уларга тақлид тарзида дунёга келган Э.лар ёзма адабиётда ҳам қарор топди (Вергилий. “Энеида”; Тассо. “Озод қилинган Иерусалим”; Вольтер. “Генриада”). Бадиий насрнинг, хусусан, романчиликнинг тараққий этиши баробаридадада миллат ҳаётнинг муҳим тарихий босқичини қаламга олиб, умумхалқ аҳамиятига молик муаммоларни бадиий идрок этишга қаратилган роман-Э.лар пайдо бўлди (Бальзак. “Инсон комедияси”; Л.Толстой. “Уруш ва тинчлик”; М.Горький. “Клим Самгиннинг ҳаёти”; М.Шолохов. “Тинч Дон” ва б.). Асосга қўйилган проблематикаси ва тасвир кўлами жиҳатидан ўзбек адабиётидаги “Қуллар” (С.Айний), тугалланмаган “Кеча ва кундуз” дилогияси (Чўлпон), “Навоий” ( Ойбек) романларида ҳам Э.га хос айрим хусусиятлар кузатилади.