Ezop tili

Ezop tili – muayyan sabablarga koʻra aytilmoqchi boʻlgan fikrni ochiq-oshkor ifodalash mumkin boʻlmaydigan hollarda paydo boʻluvchi ifoda yoʻsini; fikrning pardalab, “kosa tagida nimkosa” tarzida, turli ishoralar orqali ifodalanishi. E.t. ijod erkinligi, soʻz erkinligi boʻgʻilgan har qanday sharoitda sanʼatkorning voqelikka munosabat bildirish ehtiyojining mahsuli oʻlaroq voqe boʻladi, shu bois bu xil ifoda yoʻsini adabiyot tarixining deyarli barcha bosqichlarida uchraydi. Jumladan, oʻz davrida Gulxaniy “Zarbulmasal”ida majoziy obrazlar orqali, Fitrat “Chin sevish” va “Hind ixtilolchilari” pyesalarida oʻzga yurtda kechgan voqealar tasviri orqali, Choʻlpon turli poetik ramzlar yordamida va h. – oʻzlarini qiynagan muammolarga munosabatlarini ifoda etganlar. XX asr oʻzbek adabiyotida yaratilgan tarixiy mavzudagi asarlarda kuzatiluvchi oʻtmish manzaralarining tasviri orqali zamonaga ishora qilishni ham E.t.ning bir koʻrinishi hisoblash mumkin. Mas., “Navoiy” romanida Oybekni oʻz davrida qiynagan muammolar (mas., Majididdinning soʻroq qilinishi, Sultonaliga tazyiqlar uyushtirilishi) aks etgan, X.Davronning “Abulxay soʻzi” sheʼrida “sotsialistik realizm” sanʼati va adabiyotiga munosabat “yoʻli bilan” ifoda etilgan.

Эзоп тили – муайян сабабларга кўра айтилмоқчи бўлган фикрни очиқ-ошкор ифодалаш мумкин бўлмайдиган ҳолларда пайдо бўлувчи ифода йўсини; фикрнинг пардалаб, “коса тагида нимкоса” тарзида, турли ишоралар орқали ифодаланиши. Э.т. ижод эркинлиги, сўз эркинлиги бўғилган ҳар қандай шароитда санъаткорнинг воқеликка муносабат билдириш эҳтиёжининг маҳсули ўлароқ воқе бўлади, шу боис бу хил ифода йўсини адабиёт тарихининг деярли барча босқичларида учрайди. Жумладан, ўз даврида Гулханий “Зарбулмасал”ида мажозий образлар орқали, Фитрат “Чин севиш” ва “Ҳинд ихтилолчилари” пьесаларида ўзга юртда кечган воқеалар тасвири орқали, Чўлпон турли поэтик рамзлар ёрдамида ва ҳ. – ўзларини қийнаган муаммоларга муносабатларини ифода этганлар. ХХ аср ўзбек адабиётида яратилган тарихий мавзудаги асарларда кузатилувчи ўтмиш манзараларининг тасвири орқали замонага ишора қилишни ҳам Э.т.нинг бир кўриниши ҳисоблаш мумкин. Мас., “Навоий” романида Ойбекни ўз даврида қийнаган муаммолар (мас., Мажидиддиннинг сўроқ қилиниши, Султоналига тазйиқлар уюштирилиши) акс этган, Х.Давроннинг “Абулхай сўзи” шеърида “социалистик реализм” санъати ва адабиётига муносабат “йўли билан” ифода этилган.