Harf

Harf (ar. حرف – tovushning yozuvdagi shakli, belgi, nishona, qirra) – arab aruzshunosligida eng kichik ritmik boʻlak. H. ikki turli boʻladi: mutaharrik (choʻzgʻili) va sokin (choʻzgʻisiz). Choʻzgʻi deganda, unli tovush tushunilib, “mutaharrik H.” (harakatli) va “sokin H.” (harakatsiz) atamalarining maʼnosi shu bilan bogʻliq anglashiladi. Mas., “koʻz” soʻzi ikkita H.: bir mutaharrik (“koʻ”) va bir sokindan (“z”); “nola” soʻzi ikki mutaharrik H.: “no” va “la”; “vojib” soʻzi esa ikki mutaharrik (“vo”, “ji”) va bir sokin (“b”) H.dan tarkib topadi. Mutaharrik va sokin harflarning muayyan tartibda qoʻshilishidan juzvlar (q.) yuzaga keladi.

Ҳарф (ар. حرف – товушнинг ёзувдаги шакли, белги, нишона, қирра) – араб арузшунослигида энг кичик ритмик бўлак. Ҳ. икки турли бўлади: мутаҳаррик (чўзғили) ва сокин (чўзғисиз). Чўзғи деганда, унли товуш тушунилиб, “мутаҳаррик Ҳ.” (ҳаракатли) ва “сокин Ҳ.” (ҳаракатсиз) атамаларининг маъноси шу билан боғлиқ англашилади. Мас., “кўз” сўзи иккита Ҳ.: бир мутаҳаррик (“кў”) ва бир сокиндан (“з”); “нола” сўзи икки мутаҳаррик Ҳ.: “но” ва “ла”; “вожиб” сўзи эса икки мутаҳаррик (“во”, “жи”) ва бир сокин (“б”) Ҳ.дан таркиб топади. Мутаҳаррик ва сокин ҳарфларнинг муайян тартибда қўшилишидан жузвлар (қ.) юзага келади.