Ilmi qofiya

Ilmi qofiya (ar. علم القافيه – qofiya ilmi) – mumtoz adabiyotshunoslikning tarkibiy qismi, qofiya va uning turlari, tuzilishi, uning badiiy sanʼatlar va vazn bilan munosabati, sheʼrning ohangdorligida qofiyaning tutgan oʻrni kabi masalalarni tadqiq etuvchi soha. Sharq adabiyotshunosligida I.q.ga oid maxsus risolalar (mas., Abulhasan Ali Saraxsiy Bahromiy. “Kanz ul-qofiya”; Abdurahmon Jomiy. “Risolai qofiya”; Atoulloh Husayniy. “Qofiya ilmi qoidalari haqida risola” va b.) yaratish bilan birga, ilmi badiʼga oid risolalarning aksariyatida ham I.q. masalalarini yoritish uchun alohida boblar ajratilgan. Mas., Shayx Ahmad Taroziyning “Funun ul-balogʻa” asari uch bobdan iborat: “ahli tabʼga qofiya ilmin bilmak muhimdir” deb bilgan muallif risolaning “Al-fannu-s soniy fi qofiya va-r-radif” (Ikkinchi fan qofiya va radif xususida) nomli ikkinchi bobida I.q. masalalaridan bahs yuritadi.

Илми қофия (ар. علم القافيه – қофия илми) – мумтоз адабиётшуносликнинг таркибий қисми, қофия ва унинг турлари, тузилиши, унинг бадиий санъатлар ва вазн билан муносабати, шеърнинг оҳангдорлигида қофиянинг тутган ўрни каби масалаларни тадқиқ этувчи соҳа. Шарқ адабиётшунослигида И.қ.га оид махсус рисолалар (мас., Абулҳасан Али Сарахсий Баҳромий. “Канз ул-қофия”; Абдураҳмон Жомий. “Рисолаи қофия”; Атоуллоҳ Ҳусайний. “Қофия илми қоидалари ҳақида рисола” ва б.) яратиш билан бирга, илми бадиъга оид рисолаларнинг аксариятида ҳам И.қ. масалаларини ёритиш учун алоҳида боблар ажратилган. Мас., Шайх Аҳмад Тарозийнинг “Фунун ул-балоға” асари уч бобдан иборат: “аҳли табъга қофия илмин билмак муҳимдир” деб билган муаллиф рисоланинг “Ал-фанну-с соний фи қофия ва-р-радиф” (Иккинчи фан қофия ва радиф хусусида) номли иккинчи бобида И.қ. масалаларидан баҳс юритади.