Improvizatsiya

Improvizatsiya (lot. improvisus – kutilmagan, birdan) – badiiy ijodning alohida bir koʻrinishi boʻlib, bunda asar bevosita ijro jarayonida yaratiladi. I. koʻproq ijro bilan bogʻliq sanʼat turlari (musiqa, raqs, teatr sanʼati)da, shuningdek, sheʼriyatda kuzatiladi. I.ning ildizlari folklordan suv ichadi. Xalq baxshilari (aedlar, bardlar, qoʻbizchilar, oqinlar, oshiqlar va b.) folklor namunalarini ijro qilish jarayonida I. yoʻli bilan ularga yangiliklar qoʻshib borishgan, shu yoʻl bilan yangi asarlar yaratishgan. Jumladan, termalarni ijro qilish, aytishuvlarda I.ning roli va ulushi sezilarli boʻlgan. I. folklordan yozma adabiyotga, xususan, sheʼriyatga koʻchgan. Oʻtmishda muntazam oʻtkazib turilgan nafis majlislardagi sheʼrxonlikning ijro bilan bogʻliqligi bunga asos boʻlgan. Sheʼriyatdagi I.ning oʻziga xosligi avvaldan muayyan mavzu belgilab qoʻyilishi, yaʼni maʼlum shart asosida voqe boʻlishidadir (q. badiha, ekspromt).

Импровизация (лот. improvisus – кутилмаган, бирдан) – бадиий ижоднинг алоҳида бир кўриниши бўлиб, бунда асар бевосита ижро жараёнида яратилади. И. кўпроқ ижро билан боғлиқ санъат турлари (мусиқа, рақс, театр санъати)да, шунингдек, шеъриятда кузатилади. И.нинг илдизлари фольклордан сув ичади. Халқ бахшилари (аэдлар, бардлар, қўбизчилар, оқинлар, ошиқлар ва б.) фольклор намуналарини ижро қилиш жараёнида И. йўли билан уларга янгиликлар қўшиб боришган, шу йўл билан янги асарлар яратишган. Жумладан, термаларни ижро қилиш, айтишувларда И.нинг роли ва улуши сезиларли бўлган. И. фольклордан ёзма адабиётга, хусусан, шеъриятга кўчган. Ўтмишда мунтазам ўтказиб турилган нафис мажлислардаги шеърхонликнинг ижро билан боғлиқлиги бунга асос бўлган. Шеъриятдаги И.нинг ўзига хослиги аввалдан муайян мавзу белгилаб қўйилиши, яъни маълум шарт асосида воқе бўлишидадир (қ. бадиҳа, экспромт).