Inssenirovka

Inssenirovka (lot. in – ga, scaena – sahna) – aslida sahnaga moʻljallab yozilmagan asarlarni (koʻproq, epik asarlarni) sahnalashtirish uchun qayta ishlash. I. sahnalashtirilishi moʻljallangan asarning gʻoyaviy-badiiy xususiyatlarini (asosiy mazmuni, syujeti, uslubi va sh.k) qayta yaratishni taqozo etadi. Bu esa, originalga nechogʻli bogʻlangan boʻlmasin, I. qiluvchidan maʼlum darajadagi ijodiylikni ham talab etishi shubhasiz, chunki asarni sahnaga moslashtirish undan nimanidir olish, nimalarnidir qoʻshishni taqozo etadi. Yaʼni I. qilingan asar originalning asosiy mazmuni, muhim syujet chiziqlarini saqlasa ham, unga teng boʻlmaydi, mohiyatan u tamom boshqa asardir. Xuddi shu hol koʻplab ijodkorlar, talabchan oʻquvchilarning I.ga nisbatan salbiy munosabatini keltirib chiqaradi. Radio va televideniyening rivojlanishi bilan bogʻliq holda I.ning radioinssenirovka, teleinssenirovka kabi koʻrinishlari paydo boʻldi.

Инсценировка (лот. in – га, scaena – саҳна) – аслида саҳнага мўлжаллаб ёзилмаган асарларни (кўпроқ, эпик асарларни) саҳналаштириш учун қайта ишлаш. И. саҳналаштирилиши мўлжалланган асарнинг ғоявий-бадиий хусусиятларини (асосий мазмуни, сюжети, услуби ва ш.к) қайта яратишни тақозо этади. Бу эса, оригиналга нечоғли боғланган бўлмасин, И. қилувчидан маълум даражадаги ижодийликни ҳам талаб этиши шубҳасиз, чунки асарни саҳнага мослаштириш ундан ниманидир олиш, нималарнидир қўшишни тақозо этади. Яъни И. қилинган асар оригиналнинг асосий мазмуни, муҳим сюжет чизиқларини сақласа ҳам, унга тенг бўлмайди, моҳиятан у тамом бошқа асардир. Худди шу ҳол кўплаб ижодкорлар, талабчан ўқувчиларнинг И.га нисбатан салбий муносабатини келтириб чиқаради. Радио ва телевидениенинг ривожланиши билан боғлиқ ҳолда И.нинг радиоинсценировка, телеинсценировка каби кўринишлари пайдо бўлди.