Jim qolish

Jim qolish – stilistik figuralardan biri, sheʼriy misralarda ifodalanayotgan fikr ifodasini atayin tugatmay qoldirish. J.q.da fikr oxirigacha ifodalanmasa-da, uning aniq anglashilib turishi shart, buning uchun esa avvalgi misralarda puxta zamin hozirlanishi lozim. Mas.:

Men sendan ketmoq istayman

Yomgʻirdek emas, –

Yomgʻir yana qaytib keladi.

Men sendan ketmoq istayman

Shamoldek emas, –

Shamol yana qaytib yeladi.

Men sendan ketmoq istayman

Muhabbat kabi... (X.Davron)

Sheʼrning dastlabki ikki satri uchinchi misra bilan, keyingi ikki satri oltinchi misra bilan izohlansa, soʻnggi ikki satrda shoir bu yoʻldan bormaydi – jim qoladi, izohni sheʼrxonning oʻzi oʻzicha shakllantirishi zarur boʻladi. Bunga matnda yetarli asos bor: sheʼrning birinchi va ikkinchi uch misrali bandlari sintaktik (strofik) parallelizm usulida qurilgan boʻlib, uchinchi misralar dastlabki ikki misrani izohlaydi, yaʼni “nega yomgʻirdek emas? – chunki u qaytib keladi”, “nega shamoldek emas? – chunki u qaytib keladi”. Soʻnggi misradagi “kabi” bilan avvalgi misralardagi “emas”ning zidligi oxirigacha ifodalanmagan fikrni “muhabbat kabi – chunki u qaytib kelmaydi” tarzida tushunishga asos boʻladi.

Жим қолиш – стилистик фигуралардан бири, шеърий мисраларда ифодаланаётган фикр ифодасини атайин тугатмай қолдириш. Ж.қ.да фикр охиригача ифодаланмаса-да, унинг аниқ англашилиб туриши шарт, бунинг учун эса аввалги мисраларда пухта замин ҳозирланиши лозим. Мас.:

Мен сендан кетмоқ истайман

Ёмғирдек эмас, –

Ёмғир яна қайтиб келади.

Мен сендан кетмоқ истайман

Шамолдек эмас, –

Шамол яна қайтиб елади.

Мен сендан кетмоқ истайман

Муҳаббат каби... (Х.Даврон)

Шеърнинг дастлабки икки сатри учинчи мисра билан, кейинги икки сатри олтинчи мисра билан изоҳланса, сўнгги икки сатрда шоир бу йўлдан бормайди – жим қолади, изоҳни шеърхоннинг ўзи ўзича шакллантириши зарур бўлади. Бунга матнда етарли асос бор: шеърнинг биринчи ва иккинчи уч мисрали бандлари синтактик (строфик) параллелизм усулида қурилган бўлиб, учинчи мисралар дастлабки икки мисрани изоҳлайди, яъни “нега ёмғирдек эмас? – чунки у қайтиб келади”, “нега шамолдек эмас? – чунки у қайтиб келади”. Сўнгги мисрадаги “каби” билан аввалги мисралардаги “эмас”нинг зидлиги охиригача ифодаланмаган фикрни “муҳаббат каби – чунки у қайтиб келмайди” тарзида тушунишга асос бўлади.