Juzv

Juzv ( ar. جزو – boʻlak, qism, parcha, butun emas) – aruzda sokin va mutaharrik harflarning muayyan tartibda birikishidan hosil boʻluvchi ritmik birlik, harf bilan rukn orasidagi ritmik boʻlak. Hozirgi adabiyotshunoslikda J. termini koʻproq mazkur maʼnoda qoʻllansa-da, mumtoz aruzshunoslikda ushbu tushuncha baʼzan rukn (Qays Roziy, Husayniy, Navoiy), baʼzan esa asl (Taroziy) deb yuritilgan. J. termini arab aruziga tatbiqan faol, turkiy aruzga nisbatan esa kam qoʻllanadi, chunki turkiy aruzda hijo termini harf va juzv maʼnolarini aksar oʻziga qamrab oladi. Shu bois ham Fitratdan keyingi oʻzbek aruzshunosligida bu ikki termin oʻrniga hijo terminini qoʻllash koʻproq ommalashgan. J. mutaharrik (choʻzgʻili) va sokin (choʻzgʻisiz) harflarning muayyan tartibda birikishidan hosil boʻladi va shundan kelib chiqib, J.ning uch xili ajratiladi: sabab, vatad, fosila (q.).

Жузв ( ар. جزو – бўлак, қисм, парча, бутун эмас) – арузда сокин ва мутаҳаррик ҳарфларнинг муайян тартибда бирикишидан ҳосил бўлувчи ритмик бирлик, ҳарф билан рукн орасидаги ритмик бўлак. Ҳозирги адабиётшуносликда Ж. термини кўпроқ мазкур маънода қўлланса-да, мумтоз арузшуносликда ушбу тушунча баъзан рукн (Қайс Розий, Ҳусайний, Навоий), баъзан эса асл (Тарозий) деб юритилган. Ж. термини араб арузига татбиқан фаол, туркий арузга нисбатан эса кам қўлланади, чунки туркий арузда ҳижо термини ҳарф ва жузв маъноларини аксар ўзига қамраб олади. Шу боис ҳам Фитратдан кейинги ўзбек арузшунослигида бу икки термин ўрнига ҳижо терминини қўллаш кўпроқ оммалашган. Ж. мутаҳаррик (чўзғили) ва сокин (чўзғисиз) ҳарфларнинг муайян тартибда бирикишидан ҳосил бўлади ва шундан келиб чиқиб, Ж.нинг уч хили ажратилади: сабаб, ватад, фосила (қ.).