Kitobat

Kitobat (ar. كتابت – yozuv, yozish, koʻchirib yozish, xat yozish) – mumtoz adabiyotdagi sheʼriy sanʼat, baytda arab harflari vositasida oʻziga xos tashbeh yaratish. Yaʼni K. sanʼatida arab harflari mushabbihun bih vazifasini oʻtaydi: ushbu sanʼat arab harflarining yozuvdagi shakli bilan biror narsa-hodisa, holat (koʻproq yorning aʼzolari, oshiqning egilgan qaddi va sh.k.) oʻrtasidagi oʻxshashlik asosida voqe boʻladi. Shuning uchun ham K.ni alohida sanʼat emas, tashbehning bir koʻrinishi sifatida tushunish toʻgʻriroq boʻladi. Mas., Erkin Vohidovning:

Hajrda qaddimni dol etting, desam bergay javob,

Kim qoʻyibdi sevgini qaddi bukilgan chol uchun, –

baytida oshiqning hijron azobidan egilgan qaddi – mushabbih, “dol” (د ) harfi esa mushabbihun bihdir.

Китобат (ар. كتابت – ёзув, ёзиш, кўчириб ёзиш, хат ёзиш) – мумтоз адабиётдаги шеърий санъат, байтда араб ҳарфлари воситасида ўзига хос ташбеҳ яратиш. Яъни К. санъатида араб ҳарфлари мушаббиҳун биҳ вазифасини ўтайди: ушбу санъат араб ҳарфларининг ёзувдаги шакли билан бирор нарса-ҳодиса, ҳолат (кўпроқ ёрнинг аъзолари, ошиқнинг эгилган қадди ва ш.к.) ўртасидаги ўхшашлик асосида воқе бўлади. Шунинг учун ҳам К.ни алоҳида санъат эмас, ташбеҳнинг бир кўриниши сифатида тушуниш тўғрироқ бўлади. Мас., Эркин Воҳидовнинг:

Ҳажрда қаддимни дол эттинг, десам бергай жавоб,

Ким қўйибди севгини қадди букилган чол учун, –

байтида ошиқнинг ҳижрон азобидан эгилган қадди – мушаббиҳ, “дол” (د ) ҳарфи эса мушаббиҳун биҳдир.