Komil

Komil (ar. كامل – yetuk, mukammal) – aruz bahrlaridan biri, harakatining (unlilarining) koʻpligi jihatidan vofirga nisbatan yetukroq, mukammalroq boʻlgani uchun shunday nomlangan. Mutafoilun ( v v – v –) aslining takroridan hosil boʻladi. K., asosan, arab sheʼriyatiga xos boʻlib, oʻzbek sheʼriyatida juda kam qoʻllangan bahrlardan biridir. Navoiyning “Mezon ul-avzon”ida K. bahrining birgina komili musammani solim vazni, Boburning “Muxtasar”ida esa uning yigirma ikki vazni misollar bilan keltirilgan. K. bahri oʻzbek sheʼriyatiga ilk bor Navoiy ijodi orqali kirib kelgan, undan keyin Munis, Ogahiy, Uvaysiy, Muqimiy, Habibiy kabi shoirlar ham mazkur bahrda sheʼrlar bitganlar. Mas., Navoiyning:

Ne balo emish sening ul xirom ila qomating,

Gahi surʼating, gahi noz birla iqomating, –

bayti komili musaddasi solim (v v – v – / v v – v – / v v – v –) vaznida yozilgan.

Комил (ар. كامل – етук, мукаммал) – аруз баҳрларидан бири, ҳаракатининг (унлиларининг) кўплиги жиҳатидан вофирга нисбатан етукроқ, мукаммалроқ бўлгани учун шундай номланган. Мутафоилун ( v v – v –) аслининг такроридан ҳосил бўлади. К., асосан, араб шеъриятига хос бўлиб, ўзбек шеъриятида жуда кам қўлланган баҳрлардан биридир. Навоийнинг “Мезон ул-авзон”ида К. баҳрининг биргина комили мусаммани солим вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида эса унинг йигирма икки вазни мисоллар билан келтирилган. К. баҳри ўзбек шеъриятига илк бор Навоий ижоди орқали кириб келган, ундан кейин Мунис, Огаҳий, Увайсий, Муқимий, Ҳабибий каби шоирлар ҳам мазкур баҳрда шеърлар битганлар. Мас., Навоийнинг:

Не бало эмиш сенинг ул хиром ила қоматинг,

Гаҳи суръатинг, гаҳи ноз бирла иқоматинг, –

байти комили мусаддаси солим (v v – v – / v v – v – / v v – v –) вазнида ёзилган.