Lirik qahramon

Lirik qahramon (rus. kalka: “liricheskiy geroy”) – lirikadagi subyekt koʻrinishlaridan biri, muallifning qalb kechinmalarini, oʻy-tuygʻularini ifodalash shakli (q. lirik subyekt). Terminning oʻziyoq, yaʼni “qahramon” deyilishi L.q. shoirning real “men”i emas, balki uning asosida yaratilgan “men” ekanligini anglatadi. Termin fanga ilk bor Yu.Tinyanov tomonidan rus shoiri A.Blok ijodiga tatbiqan kiritilgan boʻlib, bunda shoirning lirik ijodi (yoki sheʼriy turkumi) bagʻridan oʻsib chiquvchi noplastik obraz, tasavvur qilinadigan SHAXS nazarda tutiladi. Shunga koʻra, L.q. haqida gapirish uchun u bir qadar butunlik (mavzu-muammolar doirasi, oʻy-qarashlar birligi, barqaror ruhiy-psixologik belgilar, biografik chizgilar) kasb etishi, alohida bir SHAXS (qalb)ni tasavvur ettira olishi lozim. L.q. va muallif munosabati masalasi hanuz bahsliligicha qolmoqda. Bu masalada koʻpchilik eʼtirof etgan qarash shuki, shoir va L.q. orasiga tenglik alomati qoʻyib boʻlmaydi, ayni chogʻda, L.q.ni shoirdan mutlaqo boshqa hodisa hisoblash ham toʻgʻri emas: u shoir shaxsi bilan bogʻliqlikda idrok etiladi. Shunday boʻlganda ham, L.q. shoirning aynan oʻzi emas: u “men”dan yaratilgan boshqa bir “men”dirki, koʻp hollarda L.q. va shoir munosabati prototip va xarakter munosabatiga qiyosan tushuntiriladi. Yaʼni L.q. bilan shoirni bir-biridan butkul ajratish ham, tamom qoʻshib yuborish ham mumkin emas, ular “ajralmas qoʻshilmaslik”dir. Zero, L.q. epos yoki dramadagi xarakter singari obyektga aylanmaydi, u voqelikka nisbatan ham, oʻziga nisbatan ham subyektligicha qoladi.

Лирик қаҳрамон (рус. калька: “лирический герой”) – лирикадаги субъект кўринишларидан бири, муаллифнинг қалб кечинмаларини, ўй-туйғуларини ифодалаш шакли (қ. лирик субъект). Терминнинг ўзиёқ, яъни “қаҳрамон” дейилиши Л.қ. шоирнинг реал “мен”и эмас, балки унинг асосида яратилган “мен” эканлигини англатади. Термин фанга илк бор Ю.Тинянов томонидан рус шоири А.Блок ижодига татбиқан киритилган бўлиб, бунда шоирнинг лирик ижоди (ёки шеърий туркуми) бағридан ўсиб чиқувчи нопластик образ, тасаввур қилинадиган ШАХС назарда тутилади. Шунга кўра, Л.қ. ҳақида гапириш учун у бир қадар бутунлик (мавзу-муаммолар доираси, ўй-қарашлар бирлиги, барқарор руҳий-психологик белгилар, биографик чизгилар) касб этиши, алоҳида бир ШАХС (қалб)ни тасаввур эттира олиши лозим. Л.қ. ва муаллиф муносабати масаласи ҳануз баҳслилигича қолмоқда. Бу масалада кўпчилик эътироф этган қараш шуки, шоир ва Л.қ. орасига тенглик аломати қўйиб бўлмайди, айни чоғда, Л.қ.ни шоирдан мутлақо бошқа ҳодиса ҳисоблаш ҳам тўғри эмас: у шоир шахси билан боғлиқликда идрок этилади. Шундай бўлганда ҳам, Л.қ. шоирнинг айнан ўзи эмас: у “мен”дан яратилган бошқа бир “мен”дирки, кўп ҳолларда Л.қ. ва шоир муносабати прототип ва характер муносабатига қиёсан тушунтирилади. Яъни Л.қ. билан шоирни бир-биридан буткул ажратиш ҳам, тамом қўшиб юбориш ҳам мумкин эмас, улар “ажралмас қўшилмаслик”дир. Зеро, Л.қ. эпос ёки драмадаги характер сингари объектга айланмайди, у воқеликка нисбатан ҳам, ўзига нисбатан ҳам субъектлигича қолади.