Mavzu

Mavzu (ar. موضوع – qoʻyilgan, tartibga solingan) – badiiy mazmun komponenti, asarda qoʻyilgan ijtimoiy, falsafiy, maʼnaviy-axloqiy va h. muammolarni badiiy idrok etish uchun tanlab olingan va tasvirlangan hayot materiali; tema. Adabiyotshunoslikda M. (tema) termini ikki maʼnoda ishlatiladi: 1) asarda tasvirlanayotgan hayot materiali; 2) asarda badiiy idrok etish uchun qoʻyilgan ijtimoiy, maʼnaviy-axloqiy, falsafiy va boshqa problemalar majmui. Tabiiyki, ikkita tushunchaning bitta termin bilan yuritilishi muayyan chalkashliklarni keltirib chiqaradi. Shuning uchun ularning mavzu va problema tarzida ikki xil nomlangani maʼqul. Agar badiiy ijod tabiatidan kelib chiqib, badiiy mazmun komponentlari ijod jarayoni va uning badiiy asarda namoyon boʻlishi nuqtai nazaridan farqlansa, shunisi toʻgʻriroq ekani koʻrinadi. Badiiy asar ijodkorning borliq bilan munosabati mahsuli oʻlaroq voqe boʻladi. Yaʼni borliqda yashayotgan individ sifatida ijodkorni muayyan muammolar oʻylatadi, tashvishga soladi. Ijodkor uchun oʻsha muammoni idrok etish ichki ehtiyojga aylangani sababli ham asarga qoʻl uradi. Shu maʼnoda badiiy asar – “ehtiyoj farzandi” (A.Oripov) sanaladi. Ijodkor oʻzini qiynagan muammolarni badiiy idrok etish uchun keng va qulay imkon beruvchi hayot materialini tanlaydi va tasvirlaydiki, bu badiiy asar M.si (temasi)dir.

Мавзу (ар. موضوع – қўйилган, тартибга солинган) – бадиий мазмун компоненти, асарда қўйилган ижтимоий, фалсафий, маънавий-ахлоқий ва ҳ. муаммоларни бадиий идрок этиш учун танлаб олинган ва тасвирланган ҳаёт материали; тема. Адабиётшуносликда М. (тема) термини икки маънода ишлатилади: 1) асарда тасвирланаётган ҳаёт материали; 2) асарда бадиий идрок этиш учун қўйилган ижтимоий, маънавий-ахлоқий, фалсафий ва бошқа проблемалар мажмуи. Табиийки, иккита тушунчанинг битта термин билан юритилиши муайян чалкашликларни келтириб чиқаради. Шунинг учун уларнинг мавзу ва проблема тарзида икки хил номлангани маъқул. Агар бадиий ижод табиатидан келиб чиқиб, бадиий мазмун компонентлари ижод жараёни ва унинг бадиий асарда намоён бўлиши нуқтаи назаридан фарқланса, шуниси тўғрироқ экани кўринади. Бадиий асар ижодкорнинг борлиқ билан муносабати маҳсули ўлароқ воқе бўлади. Яъни борлиқда яшаётган индивид сифатида ижодкорни муайян муаммолар ўйлатади, ташвишга солади. Ижодкор учун ўша муаммони идрок этиш ички эҳтиёжга айлангани сабабли ҳам асарга қўл уради. Шу маънода бадиий асар – “эҳтиёж фарзанди” (А.Орипов) саналади. Ижодкор ўзини қийнаган муаммоларни бадиий идрок этиш учун кенг ва қулай имкон берувчи ҳаёт материалини танлайди ва тасвирлайдики, бу бадиий асар М.си (темаси)дир.