Mif

Mif (yun. mythos – rivoyat, hikoya, masal) – xalq ogʻzaki ijodining eng qadim davrlarida paydo boʻlgan, voqelik (olam) haqidagi tasavvurlarni konkret obrazlar vositasida aks ettiruvchi rivoyaviy asarlar. M. rivoyaviy asarlar (olam va odam haqidagi hikoyalar) boʻlsa-da, ularni tom maʼnoda soʻz sanʼati hodisasi deb boʻlmaydi. M.lar qadimgi odamlar uchun tafakkur shakli, ular M. vositasida olam sir-sinoatlari (olamning yoki insonning yaratilishi, quyosh chiqishi va botishi, shamol esishi va momaguldurak sababi va h.)ni bilishga intilganlar, M.larda ularning olam haqidagi bilimlari oʻz ifodasini topgan. M.larda yaratilgan obrazlar (maʼbudlar, turli maxluqlar va h.) ular uchun ijodiy tasavvur mahsuli emas, aksincha, asl haqiqatdir. Deylik, qadimgi yunonlar chaqmoq chaqishini Zevsning, dengizdagi dahshatli dovullarni Poseydonning gʻazablangani bilan izohlaganlar, inson taqdiridagi turfa evrilishlarda ilohlarning aralashuvini koʻrganlar. Keyincha, mifologiyadan ijtimoiy ongning din, fan, sanʼat, adabiyot, siyosat kabi sohalari ajralib chiqqanidan soʻng, M.lar ularning tarkibiga singib ketadi. Buni adabiyot misolida koʻradigan boʻlsak, qadimgi M.lar antik adabiyotda oʻzining ikkinchi umrini yashay boshlaganiga amin boʻlish mumkin. Zero antik adabiyotdagi koʻplab asarlarga mifologik syujetlar asos boʻlgani, ularda mifologik unsurlardan keng foydalanilgani buning yorqin dalilidir.

Миф (юн. mythos – ривоят, ҳикоя, масал) – халқ оғзаки ижодининг энг қадим даврларида пайдо бўлган, воқелик (олам) ҳақидаги тасаввурларни конкрет образлар воситасида акс эттирувчи ривоявий асарлар. М. ривоявий асарлар (олам ва одам ҳақидаги ҳикоялар) бўлса-да, уларни том маънода сўз санъати ҳодисаси деб бўлмайди. М.лар қадимги одамлар учун тафаккур шакли, улар М. воситасида олам сир-синоатлари (оламнинг ёки инсоннинг яратилиши, қуёш чиқиши ва ботиши, шамол эсиши ва момагулдурак сабаби ва ҳ.)ни билишга интилганлар, М.ларда уларнинг олам ҳақидаги билимлари ўз ифодасини топган. М.ларда яратилган образлар (маъбудлар, турли махлуқлар ва ҳ.) улар учун ижодий тасаввур маҳсули эмас, аксинча, асл ҳақиқатдир. Дейлик, қадимги юнонлар чақмоқ чақишини Зевснинг, денгиздаги даҳшатли довулларни Посейдоннинг ғазаблангани билан изоҳлаганлар, инсон тақдиридаги турфа эврилишларда илоҳларнинг аралашувини кўрганлар. Кейинча, мифологиядан ижтимоий онгнинг дин, фан, санъат, адабиёт, сиёсат каби соҳалари ажралиб чиққанидан сўнг, М.лар уларнинг таркибига сингиб кетади. Буни адабиёт мисолида кўрадиган бўлсак, қадимги М.лар антик адабиётда ўзининг иккинчи умрини яшай бошлаганига амин бўлиш мумкин. Зеро антик адабиётдаги кўплаб асарларга мифологик сюжетлар асос бўлгани, уларда мифологик унсурлардан кенг фойдаланилгани бунинг ёрқин далилидир.