Munsarih

Munsarih (ar. منسرح – erkin) – aruz bahrlaridan biri, aruz va zarbida erkinlik boʻlgani uchun shunday atalgan. Mustafʼilun (– – v – ) va mafʼulotu ( – – – v ) asllarining ketma-ket takroridan hosil boʻladi. Oʻzbek sheʼriyatida ancha faol qoʻllanadi. Navoiyning “Mezon ul-avzon” asarida M. bahrining oʻn bir vazni, Boburning “Muxtasar”ida esa oʻttiz toʻrt vazni misollar bilan koʻrsatib berilgan. Sheʼriyatimizda M. bahrining, asosan, uchta vaznidan foydalaniladi. Navoiyga qadar M. bahridan foydalanilmagan. Uning “Xazoyin ul-maoniy” devoniga kiritilgan 12 ta sheʼri oʻzbek sheʼriyatidagi M. bahrida yaratilgan dastlabki asarlar sanaladi. Jumladan, Navoiyning:

Ey orazing koʻnglum komi, laʼli labing jon oromi,

Vasling kunin yetkurgilki, jonim olur hajring shomi, –

bayti munsarihi musammani solim (– – v – / – – – v / – – v – / – – – v) vaznida yozilgan.

Мунсариҳ (ар. منسرح – эркин) – аруз баҳрларидан бири, аруз ва зарбида эркинлик бўлгани учун шундай аталган. Мустафъилун (– – v – ) ва мафъулоту ( – – – v ) аслларининг кетма-кет такроридан ҳосил бўлади. Ўзбек шеъриятида анча фаол қўлланади. Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида М. баҳрининг ўн бир вазни, Бобурнинг “Мухтасар”ида эса ўттиз тўрт вазни мисоллар билан кўрсатиб берилган. Шеъриятимизда М. баҳрининг, асосан, учта вазнидан фойдаланилади. Навоийга қадар М. баҳридан фойдаланилмаган. Унинг “Хазойин ул-маоний” девонига киритилган 12 та шеъри ўзбек шеъриятидаги М. баҳрида яратилган дастлабки асарлар саналади. Жумладан, Навоийнинг:

Эй оразинг кўнглум коми, лаъли лабинг жон ороми,

Васлинг кунин еткургилки, жоним олур ҳажринг шоми, –

байти мунсариҳи мусаммани солим (– – v – / – – – v / – – v – / – – – v) вазнида ёзилган.