Muqtazab

Muqtazab (ar. مقتضب – kesilish, qisqarish) – aruz bahrlaridan biri, munsarihdan kesib olinganga oʻxshaganligi uchun shunday ataladi. Mafʼulotu (– – – v ) va mustafʼilun (– – v – ) asllarining ketma-ket takroridan hosil boʻladi. M. arab sheʼriyatiga xos bahr boʻlib, oʻzbek sheʼriyatida qoʻllanmagan. Navoiy “Mezon ul-avzon” asarida mazkur bahrning muqtazabi musammani matviy (– v – v / – v v – / – v – v / – v v –) vazniga:

Ey nigori mahvashim, ey harifi jurʼakashim,

Tut qadahki, behad erur ishq tobidin otashim, –

baytini misol sifatida keltirgan. Bobur esa “Muxtasar” asarida M. bahrining jami oʻn besh vazniga toʻxtalgan va maxsus baytlar bitib, misol sifatida keltirgan.

Муқтазаб (ар. مقتضب – кесилиш, қисқариш) – аруз баҳрларидан бири, мунсариҳдан кесиб олинганга ўхшаганлиги учун шундай аталади. Мафъулоту (– – – v ) ва мустафъилун (– – v – ) аслларининг кетма-кет такроридан ҳосил бўлади. М. араб шеъриятига хос баҳр бўлиб, ўзбек шеъриятида қўлланмаган. Навоий “Мезон ул-авзон” асарида мазкур баҳрнинг муқтазаби мусаммани матвий (– v – v / – v v – / – v – v / – v v –) вазнига:

Эй нигори маҳвашим, эй ҳарифи журъакашим,

Тут қадаҳки, беҳад эрур ишқ тобидин оташим, –

байтини мисол сифатида келтирган. Бобур эса “Мухтасар” асарида М. баҳрининг жами ўн беш вазнига тўхталган ва махсус байтлар битиб, мисол сифатида келтирган.