Nasriy sheʼr

Nasriy sheʼr (ruschadan kalka: “stixotvoreniye v proze”) – nasriy yoʻlda yozilgan lirik asar; oʻzbek adabiyoti va adabiyotshunosligida sochma, mansur sheʼr, mansura kabi terminlar bilan ham yuritiladi. N.sh. lirik qahramon his-tuygʻu va kechinmalarini tasvirlashi, odatda, kichik hajmga ega boʻlishi, emotsionalligi kabi jihatlardan lirik sheʼrning oʻzi, undan faqat nutqiy tashkillanishi jihati bilan farqlanadi. Agar lirik sheʼr muayyan oʻlchov asosida tartibga solingan nutq shakliga ega boʻlsa, N.sh. ritmik jihatdan oʻlchovga solinmaydi. Ikkisi ham lirikaga mansub boʻlgani holda, sheʼr atamasini qoʻllashdagi turlichalik (nasriy sheʼr birikmasida sheʼr soʻzi turga – lirikaga mansublikni, lirik sheʼr deganda esa nutq shaklini bildiradi) sababli N.sh. terminini ham ishlatish zarurati yuzaga keladi. Shu maʼnoda N.sh.ni ritmik proza, sajʼ (qofiyali proza) kabi epos yoki sarbast, oq sheʼr kabi lirika hodisalari bilan chalkashtirmaslik kerak. Oʻzbek adabiyotida Oybek, Mirtemir, R.Parfi, O.Matjon, I.Gʻafurov kabi ijodkorlar N.sh. shaklida samarali ijod qilib, uning yaxshi namunalarini yaratganlar.

Насрий шеър (русчадан калька: “стихотворение в прозе”) – насрий йўлда ёзилган лирик асар; ўзбек адабиёти ва адабиётшунослигида сочма, мансур шеър, мансура каби терминлар билан ҳам юритилади. Н.ш. лирик қаҳрамон ҳис-туйғу ва кечинмаларини тасвирлаши, одатда, кичик ҳажмга эга бўлиши, эмоционаллиги каби жиҳатлардан лирик шеърнинг ўзи, ундан фақат нутқий ташкилланиши жиҳати билан фарқланади. Агар лирик шеър муайян ўлчов асосида тартибга солинган нутқ шаклига эга бўлса, Н.ш. ритмик жиҳатдан ўлчовга солинмайди. Иккиси ҳам лирикага мансуб бўлгани ҳолда, шеър атамасини қўллашдаги турличалик (насрий шеър бирикмасида шеър сўзи турга – лирикага мансубликни, лирик шеър деганда эса нутқ шаклини билдиради) сабабли Н.ш. терминини ҳам ишлатиш зарурати юзага келади. Шу маънода Н.ш.ни ритмик проза, сажъ (қофияли проза) каби эпос ёки сарбаст, оқ шеър каби лирика ҳодисалари билан чалкаштирмаслик керак. Ўзбек адабиётида Ойбек, Миртемир, Р.Парфи, О.Матжон, И.Ғафуров каби ижодкорлар Н.ш. шаклида самарали ижод қилиб, унинг яхши намуналарини яратганлар.