Parda

Parda – dramatik asarning sahnaga qoʻyilganda uzluksiz voqea sifatida ijro etiluvchi boʻlagi. Odatda, sahnada shu boʻlak ijrosi tugagach, parda tushiriladi: oʻzbek adabiyotshunosligida P. termini shu asosda paydo boʻlgan, jahon adabiyotshunosligida akt (lot. actus – harakat) termini bilan yuritiladi. Dramani P.larga boʻlish antik davrdayoq anʼana tusiga kirgan, P.lar orasida xorning qoʻshiq-raqslari ijro etilgan. Antik adabiyotda dramaturglar asarni besh P.ga boʻlganlar, bu narsa klassitsizm davrida qatʼiy qoidaga aylantirilgan. Keyingi davr adabiyotida bunday qatʼiylik yoʻq: dramatik asarlar bir yoki bir nechta P.dan iborat qilib boʻlinaveradi. Shu bilan birga, hozirda dramatik asarni P.larga emas, bir-birini davom ettiruvchi “epizod”larga boʻlish va spektaklni bitta antrakt (tanaffus) bilan tugatish anʼanasi shakllangan. Dramatik asarning ijro uchun moʻljallangani P.larga boʻlinishini tabiiy va zarur holga aylantiradi. Chunki, odatda, bir P. voqealari uzluksizligi va bir joyda kechishi, ishtirok etuvchi personajlar tarkibi bilan butunlik hosil qiladiki, undan soʻng P. tushirilishi keyingisining ijrosi uchun zarur ishlarni amalga oshirish (sahna dekoratsiyasi, kostyum oʻzgarishi, grim va sh.k.) imkonini beradi.

Парда – драматик асарнинг саҳнага қўйилганда узлуксиз воқеа сифатида ижро этилувчи бўлаги. Одатда, саҳнада шу бўлак ижроси тугагач, парда туширилади: ўзбек адабиётшунослигида П. термини шу асосда пайдо бўлган, жаҳон адабиётшунослигида акт (лот. actus – ҳаракат) термини билан юритилади. Драмани П.ларга бўлиш антик даврдаёқ анъана тусига кирган, П.лар орасида хорнинг қўшиқ-рақслари ижро этилган. Антик адабиётда драматурглар асарни беш П.га бўлганлар, бу нарса классицизм даврида қатъий қоидага айлантирилган. Кейинги давр адабиётида бундай қатъийлик йўқ: драматик асарлар бир ёки бир нечта П.дан иборат қилиб бўлинаверади. Шу билан бирга, ҳозирда драматик асарни П.ларга эмас, бир-бирини давом эттирувчи “эпизод”ларга бўлиш ва спектаклни битта антракт (танаффус) билан тугатиш анъанаси шаклланган. Драматик асарнинг ижро учун мўлжаллангани П.ларга бўлинишини табиий ва зарур ҳолга айлантиради. Чунки, одатда, бир П. воқеалари узлуксизлиги ва бир жойда кечиши, иштирок этувчи персонажлар таркиби билан бутунлик ҳосил қиладики, ундан сўнг П. туширилиши кейингисининг ижроси учун зарур ишларни амалга ошириш (саҳна декорацияси, костюм ўзгариши, грим ва ш.к.) имконини беради.