Parodiya (yun. parodia – teskari qilib kuylash) – 1) biron bir asar, ijodkor, ijodiy uslub, janr kabilar ustidan kulib yoziladigan asar. P.da kulgiga olingan asar (ijodkor, uslub, janr va b.)ga xos belgilar saqlab qolingani holda, mazmuni unga nomuvofiq boʻladi. Shunga koʻra, P.ning mohiyati kulgiga olingan obyekt (asar, ijodkor, uslub, janr va b.) bilan birlikda anglashiladi, bu holda P. obyekti bilan kulgi obyekti bitta. Mas.:
| Toshqinlik, shoshqinlik suvgadir xos, Porloqlik, yorqinlik nurgadir xos. Uchirish, oʻchirish – suvgadir xos, Barq urish, boʻy tarash – gulgadir xos. Yo.Ishoqovning “Xususiyat” sheʼridan | Choʻktirish suvga xos, boʻktirish – oshga, Oyoqdan chalmoqlik xos erur toshga. Men senga yangi gap aytmoqchi edim, Naylay shu eski gap kebqoldi boshga. Oʻ.Saidov parodiyasi; |
2) muayyan asar, odatda, koʻpchilikka tanish asarga xos shakliy xususiyatlarni saqlagan holda, boshqa bir mavzuni hajviy talqin qilishga qaratilgan asarlar ham P. deb yuritiladi. Bu holda P. obyekti bilan kulgi obyekti bitta emas. Yaʼni bunda obyekt qilib olingan asar ustidan kulish maqsadi emas, boshqa maqsadlar kuzatiladi. Mas., “Kamayib qolmas-ku davlating axir, Bir bor koʻkragimga taqib qoʻysang gul” – “Kamayib qolmas-ku davlating axir, Bir bor choʻntagimga solib qoʻysang pul”.
Пародия (юн. parodia – тескари қилиб куйлаш) – 1) бирон бир асар, ижодкор, ижодий услуб, жанр кабилар устидан кулиб ёзиладиган асар. П.да кулгига олинган асар (ижодкор, услуб, жанр ва б.)га хос белгилар сақлаб қолингани ҳолда, мазмуни унга номувофиқ бўлади. Шунга кўра, П.нинг моҳияти кулгига олинган объект (асар, ижодкор, услуб, жанр ва б.) билан бирликда англашилади, бу ҳолда П. объекти билан кулги объекти битта. Мас.:
| Тошқинлик, шошқинлик сувгадир хос, Порлоқлик, ёрқинлик нургадир хос. Учириш, ўчириш – сувгадир хос, Барқ уриш, бўй тараш – гулгадир хос. Ё.Исҳоқовнинг “Хусусият” шеъридан | Чўктириш сувга хос, бўктириш – ошга, Оёқдан чалмоқлик хос эрур тошга. Мен сенга янги гап айтмоқчи эдим, Найлай шу эски гап кебқолди бошга. Ў.Саидов пародияси; |
2) муайян асар, одатда, кўпчиликка таниш асарга хос шаклий хусусиятларни сақлаган ҳолда, бошқа бир мавзуни ҳажвий талқин қилишга қаратилган асарлар ҳам П. деб юритилади. Бу ҳолда П. объекти билан кулги объекти битта эмас. Яъни бунда объект қилиб олинган асар устидан кулиш мақсади эмас, бошқа мақсадлар кузатилади. Мас., “Камайиб қолмас-ку давлатинг ахир, Бир бор кўкрагимга тақиб қўйсанг гул” – “Камайиб қолмас-ку давлатинг ахир, Бир бор чўнтагимга солиб қўйсанг пул”.
Manba: Dilmurod Quronov, Zokirjon Mamajonov, Mashhura Sheraliyeva. Adabiyotshunoslik lugʻati / f.f.d. D. Quronovning umumiy tahriri ostida. – Toshkent: Akademnashr, 2010. – 400 b.