Parsellyatsiya

Parsellyatsiya (fr. parcelle – uzv, boʻlak) – nutq ifodaviyligini oshirish usullaridan biri, melodika bilan bogʻliq nutq figurasi; bitta jumla tarkibidagi boʻlaklarning intonatsion jihatdan alohida gap shaklida berilishi. P.ga uchragan boʻlaklar yozuvda tinish belgilari bilan ajratiladi. Mas., U.Azim sheʼridan:

Daraxtlarni zulumot koʻmdi.

Daraxtlarga qargʻalar qoʻndi.

Zulumotni oralab noxush

Qanot qoqib oʻtdi bir boyqush.

Bir vahima!.. Hasrat!..

Parchadagi soʻnggi ikki misra grammatik jihatdan bir butunni (Qanot qoqib oʻtdi bir boyqush – bir vahima, hasrat...) tashkil qilib, misrada alohida gap shaklini olgan boʻlaklar (Bir vahima!.. Hasrat!..) aslida ajratilgan izohlovchilardir. Ularning alohida gap shaklini olishi sheʼrga oʻziga xos ohang bagʻishlab, mazmunni kuchaytirishga (noxush holatning yorqin ifodasiga) xizmat qiladi. Oʻzbek sheʼriyatida P. hodisasi koʻproq uyushiq boʻlaklarni (U.Azim: “Yuraver. Qolma yoʻldan. Qolgan qolar. Achinma. Choʻchima hech narsadan ), undalma va undovlarni (U.Azim: “Mayda odam! Shoshma! Oʻz boshing qolib, Yana oʻzga boshni olib ketyapsan”; “Nodon! Maqsad tiriklik, ishon!”), shuningdek, sanash ohangida bogʻlangan yigʻiq sodda gaplarni (U.Azim: “Botir boʻl. Olgʻa yugur. Qoʻrqma har xil qotildan”) alohida ajratish orqali voqe boʻladi.

Парцелляция (фр. parcelle – узв, бўлак) – нутқ ифодавийлигини ошириш усулларидан бири, мелодика билан боғлиқ нутқ фигураси; битта жумла таркибидаги бўлакларнинг интонацион жиҳатдан алоҳида гап шаклида берилиши. П.га учраган бўлаклар ёзувда тиниш белгилари билан ажратилади. Мас., У.Азим шеъридан:

Дарахтларни зулумот кўмди.

Дарахтларга қарғалар қўнди.

Зулумотни оралаб нохуш

Қанот қоқиб ўтди бир бойқуш.

Бир ваҳима!.. Ҳасрат!..

Парчадаги сўнгги икки мисра грамматик жиҳатдан бир бутунни (Қанот қоқиб ўтди бир бойқуш – бир ваҳима, ҳасрат...) ташкил қилиб, мисрада алоҳида гап шаклини олган бўлаклар (Бир ваҳима!.. Ҳасрат!..) аслида ажратилган изоҳловчилардир. Уларнинг алоҳида гап шаклини олиши шеърга ўзига хос оҳанг бағишлаб, мазмунни кучайтиришга (нохуш ҳолатнинг ёрқин ифодасига) хизмат қилади. Ўзбек шеъриятида П. ҳодисаси кўпроқ уюшиқ бўлакларни (У.Азим: “Юравер. Қолма йўлдан. Қолган қолар. Ачинма. Чўчима ҳеч нарсадан ), ундалма ва ундовларни (У.Азим: “Майда одам! Шошма! Ўз бошинг қолиб, Яна ўзга бошни олиб кетяпсан”; “Нодон! Мақсад тириклик, ишон!”), шунингдек, санаш оҳангида боғланган йиғиқ содда гапларни (У.Азим: “Ботир бўл. Олға югур. Қўрқма ҳар хил қотилдан”) алоҳида ажратиш орқали воқе бўлади.