Pauza

Pauza (yun. pausis – toʻxtam) – nutqning bir tekis oqimidagi uzilish, toʻxtam. Jonli nutqda P.lar fikrni aniq-ravshan, kerak oʻrinlarni ajratib-taʼkidlab ifodalashga yordam beradi va shu jihatdan mazmun ifodalovchi muhim unsurlardan sanaladi. Badiiy nutqda P.ning ikki turi ajratiladi: jumlaning sintaktik qurilishi bilan belgilanuvchi mantiqiy P. va unga bogʻliq boʻlmagan ritmik P.lar. Agar mantiqiy P.lar har qanday nutqqa xos boʻlsa, ritmik pauzalar faqat sheʼriy nutqqa xos hodisa sanaladi. Ritmik P.lar baʼzan mantiqiy P.larga ham mos keladi, lekin shunga qaramay, sheʼriy nutqda ritm talabidan kelib chiquvchi ritmik P.lar yetakchilik qiladi. Sheʼriy nutq ritmini his etishda P.lar juda muhim boʻlib, ular ritmik boʻlaklarni (turoq, misra, band) talaffuzda bir-biridan ajratadi va shu asosda ritmiklik yaqqol seziladi. Ritmik P.lar sifat jihatidan darajalanadi: turoqlardan keyingi P. tom maʼnodagi toʻxtam emas, u koʻproq melodikaning oʻzgarishi hisobiga tasavvur qilinadi; misradan keyin ancha sezilarli P., band nihoyasida esa bundan-da aniq seziluvchi P. boʻladi (q. ritm).

Пауза (юн. pausis – тўхтам) – нутқнинг бир текис оқимидаги узилиш, тўхтам. Жонли нутқда П.лар фикрни аниқ-равшан, керак ўринларни ажратиб-таъкидлаб ифодалашга ёрдам беради ва шу жиҳатдан мазмун ифодаловчи муҳим унсурлардан саналади. Бадиий нутқда П.нинг икки тури ажратилади: жумланинг синтактик қурилиши билан белгиланувчи мантиқий П. ва унга боғлиқ бўлмаган ритмик П.лар. Агар мантиқий П.лар ҳар қандай нутққа хос бўлса, ритмик паузалар фақат шеърий нутққа хос ҳодиса саналади. Ритмик П.лар баъзан мантиқий П.ларга ҳам мос келади, лекин шунга қарамай, шеърий нутқда ритм талабидан келиб чиқувчи ритмик П.лар етакчилик қилади. Шеърий нутқ ритмини ҳис этишда П.лар жуда муҳим бўлиб, улар ритмик бўлакларни (туроқ, мисра, банд) талаффузда бир-биридан ажратади ва шу асосда ритмиклик яққол сезилади. Ритмик П.лар сифат жиҳатидан даражаланади: туроқлардан кейинги П. том маънодаги тўхтам эмас, у кўпроқ мелодиканинг ўзгариши ҳисобига тасаввур қилинади; мисрадан кейин анча сезиларли П., банд ниҳоясида эса бундан-да аниқ сезилувчи П. бўлади (қ. ритм).