Perifraz

Perifraz (A) (yun. peri – yaqin, atrofida, phrasis – gapiraman) – narsa-hodisa, joy yoki shaxsni oʻz nomi bilan emas, unga xos tavsifiy belgilarni ifodalovchi soʻz birikmasi bilan atash; mohiyatan koʻchimga yaqin boʻlgani uchun manbalarda koʻchim turi deb koʻrsatiladi. Mas., “Ikki daryo oraligʻida Haq adolat topmadi qaror” misralarida geografik joylashishiga oid belgi orqali Oʻzbekiston atalmoqda, bu oʻrinda narsa va uning joylashish oʻrni aloqadorligi asosidagi koʻchim kuzatiladi. Yoki “Sharqning yulduzi” (Oʻzbekiston), “yurtimning yuragi” (Toshkent), “Sharq darvozasi” (Toshkent) kabi P.larda ham oʻxshashlik, funksiyadoshlik asosidagi maʼno koʻchishi mavjud. Biroq P.da hammavaqt ham maʼno koʻchishi kuzatilavermaydi. Mas., Toshkent oʻrniga “yurtimiz poytaxti”, A.Qodiriy oʻrniga “milliy romanchiligimiz asoschisi”, S.Ahmad oʻrniga “qahramon adibimiz” tarzida atagan P.larda maʼno koʻchishi mavjud emas, ular obyektni unga xos belgilarni oʻz maʼnosida ifodalash orqali ataydi.

Перифраз (А) (юн. peri – яқин, атрофида, phrasis – гапираман) – нарса-ҳодиса, жой ёки шахсни ўз номи билан эмас, унга хос тавсифий белгиларни ифодаловчи сўз бирикмаси билан аташ; моҳиятан кўчимга яқин бўлгани учун манбаларда кўчим тури деб кўрсатилади. Мас., “Икки дарё оралиғида Ҳақ адолат топмади қарор” мисраларида географик жойлашишига оид белги орқали Ўзбекистон аталмоқда, бу ўринда нарса ва унинг жойлашиш ўрни алоқадорлиги асосидаги кўчим кузатилади. Ёки “Шарқнинг юлдузи” (Ўзбекистон), “юртимнинг юраги” (Тошкент), “Шарқ дарвозаси” (Тошкент) каби П.ларда ҳам ўхшашлик, функциядошлик асосидаги маъно кўчиши мавжуд. Бироқ П.да ҳаммавақт ҳам маъно кўчиши кузатилавермайди. Мас., Тошкент ўрнига “юртимиз пойтахти”, А.Қодирий ўрнига “миллий романчилигимиз асосчиси”, С.Аҳмад ўрнига “қаҳрамон адибимиз” тарзида атаган П.ларда маъно кўчиши мавжуд эмас, улар объектни унга хос белгиларни ўз маъносида ифодалаш орқали атайди.