Personajli lirika

Personajli lirika – subyektiv shakllantirilishiga koʻra farqlanuvchi lirika koʻrinishlaridan biri, lirik kechinma ham lirik qahramon, ham oʻzga bir shaxs tilidan ifodalanuvchi sheʼr. Yaʼni bunday sheʼrda lirik qahramon bilan bir qatorda personaj (oʻzga bir shaxs)ning ishtiroki ham koʻzda tutiladi. P.l.ning ildizlari xalq ogʻzaki ijodi va mumtoz adabiyotga borib taqaladi, ularda P.l.ning kurtaklari mavjud. Jumladan, mumtoz adabiyotimizdagi koʻplab sheʼrlarda yor, agʻyor kabi personajlar ishtirok etadi. Biroq, mas., yor obrazi mavjud sheʼrlarning barini ham P.l. namunasi deyish toʻgʻri emas, ularning aksariyatida yor tavsiflanadi, xolos. P.l.ga kiritish uchun esa oʻzga shaxs sheʼr subyektlaridan biriga aylanishi, uning tilidan ifoda etilgan lirik kechinma (oʻy-fikr, his-tuygʻu) mustaqil gʻoyaviy-badiiy qimmat kasb etishi, boshqacha aytsak, sheʼr dialogiklik (polifoniklik) xususiyatiga ega boʻlishi taqozo etiladi. Mas., E.Vohidovning “Hozirgi yoshlar” sheʼrini P.l.ning yaxshi namunasi sifatida koʻrsatish mumkin. Sheʼrdagi lirik personaj – cholning oʻy-hislari lirik qahramon oʻy-hislariga uyqashgina emas, toʻlaqonli gʻoyaviy-estetik qimmatga ham ega, chunki sheʼrda estetik mushohada obyektiga ikkita nigoh bilan qaraladi, lirik subyekt ikkilangan. P.l.ga xos bunday belgilovchi xususiyat A.Oripovning “Samolyotda yozilgan sheʼr”, X.Davronning “Dunyo goʻzal...”, “Bobur” kabi qator sheʼrlarida ham kuzatiladi.

Персонажли лирика – субъектив шакллантирилишига кўра фарқланувчи лирика кўринишларидан бири, лирик кечинма ҳам лирик қаҳрамон, ҳам ўзга бир шахс тилидан ифодаланувчи шеър. Яъни бундай шеърда лирик қаҳрамон билан бир қаторда персонаж (ўзга бир шахс)нинг иштироки ҳам кўзда тутилади. П.л.нинг илдизлари халқ оғзаки ижоди ва мумтоз адабиётга бориб тақалади, уларда П.л.нинг куртаклари мавжуд. Жумладан, мумтоз адабиётимиздаги кўплаб шеърларда ёр, ағёр каби персонажлар иштирок этади. Бироқ, мас., ёр образи мавжуд шеърларнинг барини ҳам П.л. намунаси дейиш тўғри эмас, уларнинг аксариятида ёр тавсифланади, холос. П.л.га киритиш учун эса ўзга шахс шеър субъектларидан бирига айланиши, унинг тилидан ифода этилган лирик кечинма (ўй-фикр, ҳис-туйғу) мустақил ғоявий-бадиий қиммат касб этиши, бошқача айтсак, шеър диалогиклик (полифониклик) хусусиятига эга бўлиши тақозо этилади. Мас., Э.Воҳидовнинг “Ҳозирги ёшлар” шеърини П.л.нинг яхши намунаси сифатида кўрсатиш мумкин. Шеърдаги лирик персонаж – чолнинг ўй-ҳислари лирик қаҳрамон ўй-ҳисларига уйқашгина эмас, тўлақонли ғоявий-эстетик қимматга ҳам эга, чунки шеърда эстетик мушоҳада объектига иккита нигоҳ билан қаралади, лирик субъект иккиланган. П.л.га хос бундай белгиловчи хусусият А.Ориповнинг “Самолётда ёзилган шеър”, Х.Давроннинг “Дунё гўзал...”, “Бобур” каби қатор шеърларида ҳам кузатилади.