Peyzaj lirikasi

Peyzaj lirikasi – tavsifiy lirikaning bir turi, lirik subyektning his-tuygʻu va kechinmalari tabiat tasviri orqali ifodalangan asarlar. P.l.da tasvirlangan tabiat manzarasida lirik subyekt qalbi suratlanadi, lirik subyekt qalbidan oʻtkazib berilgan manzara oniy kayfiyatning obraziga aylanadi. Shu maʼnoda, P.l.da tabiatni tasvirlash maqsad emas, balki bir vositadir. Lirik asarlarni tasniflashda P.l. koʻp hollarda tematik jihatdan ajratiladi. Biroq bu xil tasnifda muayyan shartlilik mavjud. Zero, sheʼrda peyzaj tasvirlangani holda, u tematik jihatdan falsafiy (A.Oripov. “Kuz xayollari”), ijtimoiy-siyosiy (A.Oripov. “Bahor kunlarida kuzning havosi”), intim (A.Oripov. “Sen bahorni sogʻinmadingmi?”) va b. yoʻnalishlarda boʻlishi mumkin. Koʻp hollarda sheʼrda tasvirlangan manzara ramziy obrazga aylanadi va mavjudlikning mangu muammolari, ijtimoiy hayot, inson feʼl-atvori, hayotning mazmuni va sh.k.lar mohiyatini obrazli tarzda ochib berishga qaratiladi (Oybek. “Naʼmatak”). Sheʼrni P.l.ga kiritish uchun unda toʻlaqonli manzaraning chizilishi taqozo etiladi. Shu maʼnoda, peyzaj detallari kechinmalarga turtki beruvchi, lirik holatni yaratuvchi va sh.k. kompozitsion unsur vazifasini oʻtagan sheʼrlar bilan P.l.ni farqlash joiz. Mas., A.Oripovning “Bahor” sheʼrida peyzaj elementlari his-tuygʻularga turtki beradi, ularning rivojidagi burilishlarni asoslaydi, sheʼrning ayrim parchalari – toʻlaqonli tabiat manzarasi. Shunga qaramay, “Bahor” P.l. namunasi emas, peyzaj detallari keng istifoda etilgan meditativ lirika namunasidir.

Пейзаж лирикаси – тавсифий лириканинг бир тури, лирик субъектнинг ҳис-туйғу ва кечинмалари табиат тасвири орқали ифодаланган асарлар. П.л.да тасвирланган табиат манзарасида лирик субъект қалби суратланади, лирик субъект қалбидан ўтказиб берилган манзара оний кайфиятнинг образига айланади. Шу маънода, П.л.да табиатни тасвирлаш мақсад эмас, балки бир воситадир. Лирик асарларни таснифлашда П.л. кўп ҳолларда тематик жиҳатдан ажратилади. Бироқ бу хил таснифда муайян шартлилик мавжуд. Зеро, шеърда пейзаж тасвирлангани ҳолда, у тематик жиҳатдан фалсафий (А.Орипов. “Куз хаёллари”), ижтимоий-сиёсий (А.Орипов. “Баҳор кунларида кузнинг ҳавоси”), интим (А.Орипов. “Сен баҳорни соғинмадингми?”) ва б. йўналишларда бўлиши мумкин. Кўп ҳолларда шеърда тасвирланган манзара рамзий образга айланади ва мавжудликнинг мангу муаммолари, ижтимоий ҳаёт, инсон феъл-атвори, ҳаётнинг мазмуни ва ш.к.лар моҳиятини образли тарзда очиб беришга қаратилади (Ойбек. “Наъматак”). Шеърни П.л.га киритиш учун унда тўлақонли манзаранинг чизилиши тақозо этилади. Шу маънода, пейзаж деталлари кечинмаларга туртки берувчи, лирик ҳолатни яратувчи ва ш.к. композицион унсур вазифасини ўтаган шеърлар билан П.л.ни фарқлаш жоиз. Мас., А.Ориповнинг “Баҳор” шеърида пейзаж элементлари ҳис-туйғуларга туртки беради, уларнинг ривожидаги бурилишларни асослайди, шеърнинг айрим парчалари – тўлақонли табиат манзараси. Шунга қарамай, “Баҳор” П.л. намунаси эмас, пейзаж деталлари кенг истифода этилган медитатив лирика намунасидир.