Qarib

Qarib (ar. قريب – yaqin) – aruz bahrlaridan biri, muzoriʼ bahriga yaqin boʻlgani uchun shunday nomlangan. Manbalarda bu bahrni Yusuf Nishopuriy kashf etgani aytiladi. 2 ta mafoiylun (v – – – / v – – –) va 1 ta foilotun (– v – –) asllarining takroridan hosil boʻladi. Q. bahri arab sheʼriyatiga xos boʻlib, oʻzbek sheʼriyatida qoʻllanmagan. Navoiyning “Mezon ul-avzon” asarida ham, Boburning “Muxtasar”ida ham qaribi musaddasi solim (v – – – / v – – – / –v – –) vazniga:

Jamolingdin quyosh asru bor uyotliq,

Sochingga banda bogʻ ichra sunbul otliq, –

bayti misol sifatida keltirilgan. Bundan tashqari, Bobur mazkur bahrning yana oʻn uch vazniga maxsus misol sifatida baytlar bitgan. Mas.:

Qaro koʻzum beriga kel karam etgil,

Meni visol birla muhtaram etgil, –

bayti qaribi musaddasi maqbuzi maxbun ( v – v – / v – v – / v v – –) vaznida yozilgan.

Қариб (ар. قريب – яқин) – аруз баҳрларидан бири, музориъ баҳрига яқин бўлгани учун шундай номланган. Манбаларда бу баҳрни Юсуф Нишопурий кашф этгани айтилади. 2 та мафоийлун (v – – – / v – – –) ва 1 та фоилотун (– v – –) аслларининг такроридан ҳосил бўлади. Қ. баҳри араб шеъриятига хос бўлиб, ўзбек шеъриятида қўлланмаган. Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида ҳам, Бобурнинг “Мухтасар”ида ҳам қариби мусаддаси солим (v – – – / v – – – / –v – –) вазнига:

Жамолингдин қуёш асру бор уётлиқ,

Сочингга банда боғ ичра сунбул отлиқ, –

байти мисол сифатида келтирилган. Бундан ташқари, Бобур мазкур баҳрнинг яна ўн уч вазнига махсус мисол сифатида байтлар битган. Мас.:

Қаро кўзум берига кел карам этгил,

Мени висол бирла муҳтарам этгил, –

байти қариби мусаддаси мақбузи махбун ( v – v – / v – v – / v v – –) вазнида ёзилган.