Qiyosiy metod

Qiyosiy metod – fanning turli sohalarida, jumladan, adabiyotshunoslikda ham keng qoʻllanuvchi tadqiqot usuli. Ushbu usul mohiyati ikki yoki undan ortiq narsa-hodisalarni oʻzaro qiyoslab, ularning oʻxshash hamda farqli tomonlari, bularni keltirib chiqargan omillarni aniqlash orqali muayyan ilmiy xulosa va umumlashmalar chiqarishdan iboratdir. Adabiyotshunoslikda Q.m.ni qoʻllash imkonlari juda katta, chunki qiyoslab oʻrganilishi ilmiy jihatdan ahamiyatli boʻla oladigan obyektlar doirasi benihoya keng: asar bilan boshqa bir asar (bir adibning yoki bir necha adibning asari; bir janrda yaratilgan asarlar, turli davrlarda yaratilgan asarlar va h.); bir adabiy hodisa bilan boshqa bir adabiy hodisa (bir davrdagi adabiy hodisalar; turli davrlardagi adabiy hodisalar va h.), bir davr adabiyoti bilan boshqa bir davr adabiyoti, bir milliy adabiyot bilan boshqa bir milliy adabiyot va h. Q.m. asosidagi tadqiqotlar keng koʻlamli nazariy umumlashmalar chiqarish, adabiyotning yashashi va taraqqiyotiga oid umumiy qonuniyatlarni aniqlash imkonini beradi. Adabiyotshunoslikda Q.m. XIX asrdan boshlab, ayniqsa, keng qoʻllanila boshladi, adabiy hodisalarni tarixiy aspektda qiyoslab oʻrganishga eʼtibor kuchaydi: tarixiy-qiyosiy adabiyotshunoslik (q. komparativizm) maydonga keldi. Hozirgi adabiyotshunoslikda ham Q.m.dan, jumladan, tarixiy-qiyosiy, qiyosiy-tipologik tadqiq usullaridan keng foydalaniladi.

Қиёсий метод – фаннинг турли соҳаларида, жумладан, адабиётшуносликда ҳам кенг қўлланувчи тадқиқот усули. Ушбу усул моҳияти икки ёки ундан ортиқ нарса-ҳодисаларни ўзаро қиёслаб, уларнинг ўхшаш ҳамда фарқли томонлари, буларни келтириб чиқарган омилларни аниқлаш орқали муайян илмий хулоса ва умумлашмалар чиқаришдан иборатдир. Адабиётшуносликда Қ.м.ни қўллаш имконлари жуда катта, чунки қиёслаб ўрганилиши илмий жиҳатдан аҳамиятли бўла оладиган объектлар доираси бениҳоя кенг: асар билан бошқа бир асар (бир адибнинг ёки бир неча адибнинг асари; бир жанрда яратилган асарлар, турли даврларда яратилган асарлар ва ҳ.); бир адабий ҳодиса билан бошқа бир адабий ҳодиса (бир даврдаги адабий ҳодисалар; турли даврлардаги адабий ҳодисалар ва ҳ.), бир давр адабиёти билан бошқа бир давр адабиёти, бир миллий адабиёт билан бошқа бир миллий адабиёт ва ҳ. Қ.м. асосидаги тадқиқотлар кенг кўламли назарий умумлашмалар чиқариш, адабиётнинг яшаши ва тараққиётига оид умумий қонуниятларни аниқлаш имконини беради. Адабиётшуносликда Қ.м. XIX асрдан бошлаб, айниқса, кенг қўлланила бошлади, адабий ҳодисаларни тарихий аспектда қиёслаб ўрганишга эътибор кучайди: тарихий-қиёсий адабиётшунослик (қ. компаративизм) майдонга келди. Ҳозирги адабиётшуносликда ҳам Қ.м.дан, жумладан, тарихий-қиёсий, қиёсий-типологик тадқиқ усулларидан кенг фойдаланилади.